တၢ်စးထီၣ်မၤ Co-op တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢတၢ်ကဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအယံာ်အ ထၢအဂီၢ်
တၢ်စးထီၣ်မၤ Co-op တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢတၢ်ကဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအယံာ်အ ထၢအဂီၢ်
Myanmar Times, 09 Oct 2017
URL: https://www.mmtimes.com/news/co-op-education-programs-underway-spur-long-term-development.html
တၢ်တဲသကိး၀ဲ တၢ်ကမၤတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူသ့အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤသကိးတၢ်ဖံးတၢ်မၤ cooperatives (co-ops) လၢအယံာ်အထၢ, လၢအဒုးလိၢ်စ့လၢပှၤမၤစံာ်ဖိလၢအဆံး ဒီးထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်, အဂ့ၢ် အူမၠိ အီၣ်လၢအ
မ့ၢ်ပှၤနဲၣ်တၢ်လၢ တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ လၢအအိၣ်လၢသူၣ်ဖျး, ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ထံကိတိာ်အဖီလာ် န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ Cooperatives Department မ့ၢ်၀ဲၤကျိၤလီၤဆီတခါလၢ တၢ်မၤသကိးတၢ်ကိတိာ်အဖီလာ်လၢပဒိၣ် လၢအပူၤကွံာ်တဖုအဖီလာ်လီၤ. လၢပဒိၣ်အခဲအံၤတဖုအဖီလာ်, ကိတိာ်ခံခါမၤသကိးတၢ် ဒီးပာ်လီၤ၀ဲ ဖီလ်စံၣ်ဒီး
တၢ်မၤအကျဲ လၢဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးသူၣ်ဖျးပနံာ်တၢ်မၤအဂီၢ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤသကိးတၢ် co-ops လၢကမၤစၢၤတၢ်လဲၤထီၣ် လဲၤထီအဂီၢ်လီၤ.
တၢ်မၤသကိးတၢ် co-ops မ့ၢ်ကရၢတခါလၢပှၤကမျၢၢ်, စံာ် မ့တမ့ၢ် ပနံာ်တၢ်မၤလၢဘၣ်တၢ်ပၢဒီးအူတရံးသဃဲၤအီၤ လၢအကရၢဖိတဖၣ် အတၢ်ပာ်ဖှိၣ်သးလၢနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲအ တၢ်သးအိၣ် လၢမုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ် မ့တမ့ၢ် ပှၤဂ့ၢ်၀ီအတၢ်မုၢ်လၢ် ကွၢ်
စိအဂီၢ် ဒီးတၢ်အထိးနါဒီး တၢ်လၢအန့ၢ်ဘျုးတဖၣ် တၢ် နီၤလီၤသကိးလၢကရၢဖိအကျါန့ၣ်လီၤ.
"တၢ်မုၢ်လၢ်မိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်၀ဲလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအယံာ်အထၢ ကဆဲးအိၣ်၀ဲလၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဒီး တၢ်မၤသနၢၣ်လၢအဂၤ အဂီၢ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံးဘၣ် The Myanmar Times ဖဲလါ အီးကထိဘၢၣ် ၇ သီလီၤ.
လၢကမ့ၢ်တၢ်၀ဲအံၤအဂီၢ်, တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ ဘၣ်တၢ်နီၤဖးအီၤယဲၢ်ကရူၢ် ဒ်သိးကမၤပိာ်ထွဲတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ တၢ်ရဲၣ်တၢ် ကျဲၤလၢကဒုးအိၣ်ထီၣ် co-ops လၢထံကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. "ကရူၢ်တဖုစုာ်စုာ် ကဘၣ်ဟံးမူဒါလၢကီၢ်ဒိၣ် သၢ
ဘ့ၣ်မ့တမ့ၢ် ကီၢ် စဲၣ်သၢဘ့ၣ်လီၤ." အူမၠိအီၣ်စံးကဒီး၀ဲ, "လၢအပူၤတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် co-ops တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်၀ဲတနီၤလီၤ, အဃိဒီးအခဲအံၤပမၤတၢ် ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢတၢ်ကဒုးသ့ၣ်ညါကမျၢၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်နဲၣ်ကျဲဒီးတၢ်မၤအကျဲအကပူၤ လၢတၢ်
ကဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် co-op ကရူၢ်လၢ အဘၣ်အပှိၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤဒံးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ၀ဲအံၤအဖၢမုၢ်လီၤ."
တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ co-op
ပဒိၣ်ကျဲးစၢးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ တၢ်ကဒုးအိၣ်အါထီၣ် co-ops လၢဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအသနၢၣ် ဖဲနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် က ရၢဒ်န့ၣ်ဟဲအါထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံလီၤ. "ဖဲပဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤလၢ တရူးအစ့တၢး EXIM Bank လၢက ဟ့ၣ်ဒုး
လိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဒီး ပနံာ်တၢ်မၤတဖၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ဒုးအိၣ်အါထီၣ် co-ops ဒီးစ့ဒုးလိၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤပနံာ်တၢ်မၤတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂီၢ် စ့ၢ်ကီး အါထီၣ်န့ၣ်လီၤ." အူမၠိအီၣ်စံး.
ကီၢ်ပယီၤစးထီၣ်ဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်စူးကါ co-ops အဂ့ၢ်လၢကဟ့ၣ်လီၤစ့ဒုးလိၢ်လၢပှၤမၤစံာ်ဖိလၢအဆံး ဒီးပနံာ်တၢ်မၤအဂၤလၢအ လိၣ်ဘၣ်စ့မိၢ်ပှၢ်လၢကစးထီၣ်အတၢ်မၤ, ဒ်သိးသုတဟံလိၢ်စ့လၢတဖိးသဲစးကျဲတဂ့ၤအဂီၢ် လၢကဘၣ် ဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲ
စ့အအ့ၣ်တလါ တုၤလၢ ၁၅ မျးကယၤလီၤ.
ဖဲလါဖ့ၤဖီၤအါရံၤ ၂၀၁၅, ပဒိၣ်လၢအပူၤကွံာ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်၀ဲလၢကမၤန့ၢ်စ့ဒုးလိၢ် US$700 million လၢ EXIM Bank လၢကဟ့ၣ်ဒုးလိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဖိ ဒီးပှၤဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်တၢ်တဖၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်လၢပှၤမၤစံာ်ဖိ ဒိးန့ၢ်စ့ဒုးလိၢ်စ့ၢ်ကီးလၢပှၤအဂၤ ဒီးတရူးစ့အအ့ၣ် ၄ မျးကယၤအါတလၢအဃိ, သဲစးဘျီၣ်ဒိၣ်အၢၣ် လီၤက့ၤကဟံးန့ၢ်ထဲလၢ ၅၇ မျးကယၤ, မ့တမ့ၢ် US$700 million ဧိၤလၢတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢအခီၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. စ့
လၢ အိၣ်တ့ၢ် $300 million တၢ်ညိကွံာ်၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်စ့အအ့ၣ်အါ အဃိ, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢတၢ် ကက့ၤဟ့ၣ်ကဒါအဃိန့ၣ်လီၤ, အဂ့ၢ် အူမၠိအီၣ်စံး၀ဲလီၤ.
ကီၢ်ပဒိၣ်တဘၣ်တၢ်ကမၣ်နီတမံၤလၢ အဂ့ၢ်လိာ်ကဟံးန့ၢ်စ့လၢအိၣ်တ့ၢ် $300 million န့ၣ်ဘၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢန့ၣ်လံၤလံၤ, တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ စးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤပှၤမၤစံာ်ဖိစ့ဒုးလိၢ်ဃုလါတဘျီ, ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်အါထီၣ်စ့ဒုးလိၢ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တဘျီ ကအိၣ်၀ဲ ၅၀၀ ကကွဲၢ်ကၠးတုၤ ၆၀၀ ဘ့လယၢၢ်ကၠးလီၤ. စ့ဒုးလိၢ်တဖၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤကရၢဖိအဂၤ
၄ ကကွဲၢ် လၢတၢ်မၤစၢၤအ၀ဲသ့ၣ်ကပှ့ၤ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးစဲးဖီကဟၣ် ဒ်တၢ်ငါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဖီလာ်အ သိးလီၤ.
တၢ်ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးစ့ ၁၀၀,၀၀၀ ကၠးတုၤ ၅၀၀,၀၀၀ ကၠးလၢတၢ်ကဘျၢနုာ်အီၤလၢ တၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဒ်အမ့ၢ် တၢ်ချံတၢ်ဖီ, ကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ် ဒီးဟီၣ်ချါတဖၣ်လီၤ.
စ့အ့ၣ်အပှ့ၤဘၣ်
တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်တမံၤဃီမ့ၢ်, စ့အ့ၣ်အပှ့ၤအခဲအံၤ အိၣ်လၢအသ့တၢ်ဘၣ်တၢ်လီၤ. EXIM Bank ဃ့၀ဲစ့အ့ၣ် ၄.၅ မျး ကယၤလၢ တနံၣ်တီၢ်ပူၤ, ဒီးတၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤဒုးလိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဖိ စ့အအ့ၣ်တနံၣ် ၁၈ မျးကယၤ မ့တမ့ၢ်တလါ ၁.၅ မျးကယၤ
လီၤ, The Myanmar Times နၢ်ပၢၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
"မ့ဘၣ်တဲတီတီ, တချုးလၢ co-ops အိၣ်ထီၣ်ဒံးဘၣ် စ့အအ့ၣ်လၢတၢ်ချၢမ့ၢ် ၁၀ - ၁၅ မျးကယၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တုၤမ့ၢ် တၢ်မၤန့ၢ် တရူးစ့ဒုးလိၢ် ဒီးစ့ဒုးလိၢ်လၢအဂၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ, စ့အအ့ၣ်လီၤကွံာ်၀ဲဖးဒိၣ်လီၤ.
"အခဲအံၤ, ပှၤလၢအဒုးလိၢ်စ့လၢတဖိးသဲစးအကျဲဒၣ်လဲာ်, ဟံ၀ဲစ့အအ့ၣ်ထဲလၢ ၅ မျးကယၤဧိၤလီၤ." အူထိ၀ဲ လၢအမ့ၢ်ပှၤမၤစံာ် ဖိလၢပၠ့မနါကီၢ်ဆၣ် ဖဲ၀့ၢ်ခိၣ်န့ၢ်ပၠံၣ်ဒီၣ်, စံး၀ဲဒၣ်လီၤ.
အူမၠိအီၣ်အၢၣ်လီၤထွဲ၀ဲလီၤ. "အခဲအံၤ, ပှၤမၤစံာ်ဖိတဘၣ်ဂုာ်တဲတၢ် လၢစ့အအ့ၣ်အဂီၢ်လၢၤဘၣ်. အ၀ဲသ့ၣ်ဂုာ်တဲတၢ်ထဲလၢတၢ် ကထီန့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢစ့ဒုးလိၢ်အဂီၢ် တုၤလၢတနံၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်ဃးစ့ဒုးလိၢ်အိၣ်၀ဲလၢ တၢ်ကဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်
က့ၤစ့ ဃုလါတဘျီလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
တုၤလၢအခဲအံၤ, ကီၢ်ပယီၤက့ၤဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲစ့ $25 million လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲအဆိကတၢၢ်တဘျီလၢ EXIM အိၣ် $100 million, ဒီး $18.75 million လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲခံဘျီတဘျီ $300 million, ဒီးခဲလၢာ်တၢ်က့ၤဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲထီၣ် ဘး $43.75 million
လီၤ. တၢ်၀ဲအံၤမ့ၢ်တၢ်က့ၤဟ့ၣ်ကဒါက့ၤအိၣ်၀ဲ ၁၀ မျးကယၤလၢစ့လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်၀ဲလၢ EXIM အိၣ် $400 million လီၤ.
တုၤမ့ၢ်တၢ်လိးကဒါ၀ဲစ့ဒုးလိၢ်တဖၣ်တူာ်ဒီး, ပဒိၣ်ကစးထီၣ်တဲသကိးဘၣ်ဃး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမိၢ်ပှၢ်လၢအတူၢ်ယံာ်တူၢ်ထၢ လၢတၢ် မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤအဂီၢ် လၢကဃုစ့လၢအကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ဒ်သိးကဆဲးဒုးလိၢ်လီၤစ့လၢ တၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသ
နၢၣ် တၢ် လဲၤထီၣ်လဲၤထီဆူညါအဂီၢ်လီၤ, အူမၠိအီၣ်စံး၀ဲလီၤ.
မ့ၢ်ပှၤနဲၣ်တၢ်လၢ တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ လၢအအိၣ်လၢသူၣ်ဖျး, ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ထံကိတိာ်အဖီလာ် န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ Cooperatives Department မ့ၢ်၀ဲၤကျိၤလီၤဆီတခါလၢ တၢ်မၤသကိးတၢ်ကိတိာ်အဖီလာ်လၢပဒိၣ် လၢအပူၤကွံာ်တဖုအဖီလာ်လီၤ. လၢပဒိၣ်အခဲအံၤတဖုအဖီလာ်, ကိတိာ်ခံခါမၤသကိးတၢ် ဒီးပာ်လီၤ၀ဲ ဖီလ်စံၣ်ဒီး
တၢ်မၤအကျဲ လၢဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးသူၣ်ဖျးပနံာ်တၢ်မၤအဂီၢ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤသကိးတၢ် co-ops လၢကမၤစၢၤတၢ်လဲၤထီၣ် လဲၤထီအဂီၢ်လီၤ.
တၢ်မၤသကိးတၢ် co-ops မ့ၢ်ကရၢတခါလၢပှၤကမျၢၢ်, စံာ် မ့တမ့ၢ် ပနံာ်တၢ်မၤလၢဘၣ်တၢ်ပၢဒီးအူတရံးသဃဲၤအီၤ လၢအကရၢဖိတဖၣ် အတၢ်ပာ်ဖှိၣ်သးလၢနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲအ တၢ်သးအိၣ် လၢမုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ် မ့တမ့ၢ် ပှၤဂ့ၢ်၀ီအတၢ်မုၢ်လၢ် ကွၢ်
စိအဂီၢ် ဒီးတၢ်အထိးနါဒီး တၢ်လၢအန့ၢ်ဘျုးတဖၣ် တၢ် နီၤလီၤသကိးလၢကရၢဖိအကျါန့ၣ်လီၤ.
"တၢ်မုၢ်လၢ်မိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်၀ဲလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအယံာ်အထၢ ကဆဲးအိၣ်၀ဲလၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဒီး တၢ်မၤသနၢၣ်လၢအဂၤ အဂီၢ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံးဘၣ် The Myanmar Times ဖဲလါ အီးကထိဘၢၣ် ၇ သီလီၤ.
လၢကမ့ၢ်တၢ်၀ဲအံၤအဂီၢ်, တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ ဘၣ်တၢ်နီၤဖးအီၤယဲၢ်ကရူၢ် ဒ်သိးကမၤပိာ်ထွဲတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ တၢ်ရဲၣ်တၢ် ကျဲၤလၢကဒုးအိၣ်ထီၣ် co-ops လၢထံကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. "ကရူၢ်တဖုစုာ်စုာ် ကဘၣ်ဟံးမူဒါလၢကီၢ်ဒိၣ် သၢ
ဘ့ၣ်မ့တမ့ၢ် ကီၢ် စဲၣ်သၢဘ့ၣ်လီၤ." အူမၠိအီၣ်စံးကဒီး၀ဲ, "လၢအပူၤတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် co-ops တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်၀ဲတနီၤလီၤ, အဃိဒီးအခဲအံၤပမၤတၢ် ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢတၢ်ကဒုးသ့ၣ်ညါကမျၢၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်နဲၣ်ကျဲဒီးတၢ်မၤအကျဲအကပူၤ လၢတၢ်
ကဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် co-op ကရူၢ်လၢ အဘၣ်အပှိၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤဒံးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ၀ဲအံၤအဖၢမုၢ်လီၤ."
တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ co-op
ပဒိၣ်ကျဲးစၢးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ တၢ်ကဒုးအိၣ်အါထီၣ် co-ops လၢဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအသနၢၣ် ဖဲနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် က ရၢဒ်န့ၣ်ဟဲအါထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံလီၤ. "ဖဲပဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤလၢ တရူးအစ့တၢး EXIM Bank လၢက ဟ့ၣ်ဒုး
လိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဒီး ပနံာ်တၢ်မၤတဖၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ဒုးအိၣ်အါထီၣ် co-ops ဒီးစ့ဒုးလိၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤပနံာ်တၢ်မၤတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂီၢ် စ့ၢ်ကီး အါထီၣ်န့ၣ်လီၤ." အူမၠိအီၣ်စံး.
ကီၢ်ပယီၤစးထီၣ်ဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်စူးကါ co-ops အဂ့ၢ်လၢကဟ့ၣ်လီၤစ့ဒုးလိၢ်လၢပှၤမၤစံာ်ဖိလၢအဆံး ဒီးပနံာ်တၢ်မၤအဂၤလၢအ လိၣ်ဘၣ်စ့မိၢ်ပှၢ်လၢကစးထီၣ်အတၢ်မၤ, ဒ်သိးသုတဟံလိၢ်စ့လၢတဖိးသဲစးကျဲတဂ့ၤအဂီၢ် လၢကဘၣ် ဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲ
စ့အအ့ၣ်တလါ တုၤလၢ ၁၅ မျးကယၤလီၤ.
ဖဲလါဖ့ၤဖီၤအါရံၤ ၂၀၁၅, ပဒိၣ်လၢအပူၤကွံာ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်၀ဲလၢကမၤန့ၢ်စ့ဒုးလိၢ် US$700 million လၢ EXIM Bank လၢကဟ့ၣ်ဒုးလိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဖိ ဒီးပှၤဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်တၢ်တဖၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်လၢပှၤမၤစံာ်ဖိ ဒိးန့ၢ်စ့ဒုးလိၢ်စ့ၢ်ကီးလၢပှၤအဂၤ ဒီးတရူးစ့အအ့ၣ် ၄ မျးကယၤအါတလၢအဃိ, သဲစးဘျီၣ်ဒိၣ်အၢၣ် လီၤက့ၤကဟံးန့ၢ်ထဲလၢ ၅၇ မျးကယၤ, မ့တမ့ၢ် US$700 million ဧိၤလၢတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢအခီၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. စ့
လၢ အိၣ်တ့ၢ် $300 million တၢ်ညိကွံာ်၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်စ့အအ့ၣ်အါ အဃိ, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢတၢ် ကက့ၤဟ့ၣ်ကဒါအဃိန့ၣ်လီၤ, အဂ့ၢ် အူမၠိအီၣ်စံး၀ဲလီၤ.
ကီၢ်ပဒိၣ်တဘၣ်တၢ်ကမၣ်နီတမံၤလၢ အဂ့ၢ်လိာ်ကဟံးန့ၢ်စ့လၢအိၣ်တ့ၢ် $300 million န့ၣ်ဘၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢန့ၣ်လံၤလံၤ, တၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤ စးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤပှၤမၤစံာ်ဖိစ့ဒုးလိၢ်ဃုလါတဘျီ, ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်အါထီၣ်စ့ဒုးလိၢ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တဘျီ ကအိၣ်၀ဲ ၅၀၀ ကကွဲၢ်ကၠးတုၤ ၆၀၀ ဘ့လယၢၢ်ကၠးလီၤ. စ့ဒုးလိၢ်တဖၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤကရၢဖိအဂၤ
၄ ကကွဲၢ် လၢတၢ်မၤစၢၤအ၀ဲသ့ၣ်ကပှ့ၤ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးစဲးဖီကဟၣ် ဒ်တၢ်ငါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဖီလာ်အ သိးလီၤ.
တၢ်ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးစ့ ၁၀၀,၀၀၀ ကၠးတုၤ ၅၀၀,၀၀၀ ကၠးလၢတၢ်ကဘျၢနုာ်အီၤလၢ တၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဒ်အမ့ၢ် တၢ်ချံတၢ်ဖီ, ကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ် ဒီးဟီၣ်ချါတဖၣ်လီၤ.
စ့အ့ၣ်အပှ့ၤဘၣ်
တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်တမံၤဃီမ့ၢ်, စ့အ့ၣ်အပှ့ၤအခဲအံၤ အိၣ်လၢအသ့တၢ်ဘၣ်တၢ်လီၤ. EXIM Bank ဃ့၀ဲစ့အ့ၣ် ၄.၅ မျး ကယၤလၢ တနံၣ်တီၢ်ပူၤ, ဒီးတၢ်မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤဒုးလိၢ်ပှၤမၤစံာ်ဖိ စ့အအ့ၣ်တနံၣ် ၁၈ မျးကယၤ မ့တမ့ၢ်တလါ ၁.၅ မျးကယၤ
လီၤ, The Myanmar Times နၢ်ပၢၢ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
"မ့ဘၣ်တဲတီတီ, တချုးလၢ co-ops အိၣ်ထီၣ်ဒံးဘၣ် စ့အအ့ၣ်လၢတၢ်ချၢမ့ၢ် ၁၀ - ၁၅ မျးကယၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တုၤမ့ၢ် တၢ်မၤန့ၢ် တရူးစ့ဒုးလိၢ် ဒီးစ့ဒုးလိၢ်လၢအဂၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ, စ့အအ့ၣ်လီၤကွံာ်၀ဲဖးဒိၣ်လီၤ.
"အခဲအံၤ, ပှၤလၢအဒုးလိၢ်စ့လၢတဖိးသဲစးအကျဲဒၣ်လဲာ်, ဟံ၀ဲစ့အအ့ၣ်ထဲလၢ ၅ မျးကယၤဧိၤလီၤ." အူထိ၀ဲ လၢအမ့ၢ်ပှၤမၤစံာ် ဖိလၢပၠ့မနါကီၢ်ဆၣ် ဖဲ၀့ၢ်ခိၣ်န့ၢ်ပၠံၣ်ဒီၣ်, စံး၀ဲဒၣ်လီၤ.
အူမၠိအီၣ်အၢၣ်လီၤထွဲ၀ဲလီၤ. "အခဲအံၤ, ပှၤမၤစံာ်ဖိတဘၣ်ဂုာ်တဲတၢ် လၢစ့အအ့ၣ်အဂီၢ်လၢၤဘၣ်. အ၀ဲသ့ၣ်ဂုာ်တဲတၢ်ထဲလၢတၢ် ကထီန့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢစ့ဒုးလိၢ်အဂီၢ် တုၤလၢတနံၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်ဃးစ့ဒုးလိၢ်အိၣ်၀ဲလၢ တၢ်ကဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်
က့ၤစ့ ဃုလါတဘျီလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
တုၤလၢအခဲအံၤ, ကီၢ်ပယီၤက့ၤဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲစ့ $25 million လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲအဆိကတၢၢ်တဘျီလၢ EXIM အိၣ် $100 million, ဒီး $18.75 million လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲခံဘျီတဘျီ $300 million, ဒီးခဲလၢာ်တၢ်က့ၤဟ့ၣ်ကဒါ၀ဲထီၣ် ဘး $43.75 million
လီၤ. တၢ်၀ဲအံၤမ့ၢ်တၢ်က့ၤဟ့ၣ်ကဒါက့ၤအိၣ်၀ဲ ၁၀ မျးကယၤလၢစ့လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်၀ဲလၢ EXIM အိၣ် $400 million လီၤ.
တုၤမ့ၢ်တၢ်လိးကဒါ၀ဲစ့ဒုးလိၢ်တဖၣ်တူာ်ဒီး, ပဒိၣ်ကစးထီၣ်တဲသကိးဘၣ်ဃး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမိၢ်ပှၢ်လၢအတူၢ်ယံာ်တူၢ်ထၢ လၢတၢ် မၤသကိးတၢ်၀ဲၤကျိၤအဂီၢ် လၢကဃုစ့လၢအကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ဒ်သိးကဆဲးဒုးလိၢ်လီၤစ့လၢ တၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသ
နၢၣ် တၢ် လဲၤထီၣ်လဲၤထီဆူညါအဂီၢ်လီၤ, အူမၠိအီၣ်စံး၀ဲလီၤ.