NHCR ကကွၢ်ထံသမံသမိး တၢ်မၤကမၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် လၢခီကီၢ်ဆၢပနံာ်တၢ်မၤ
NHCR ကကွၢ်ထံသမံသမိး တၢ်မၤကမၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် လၢခီကီၢ်ဆၢပနံာ်တၢ်မၤ
Myanmar Times, 06 Mar 2017
URL: http://www.mmtimes.com/index.php/business/25200-nhrc-looks-into-cross-border-rights-violations.html
ခၢၣ်စးတဖုလၢဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢ ဒူယဲကၠဲဒံထဲၣ်စ် လၢဒီကလုာ်ပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် National Commisoner of Thailand, ဃုာ်ဒီးပှၤဟံးတၢ်ကစီၣ်, ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ် ဒီးကမျၢၢ်ပှၤတ၀ၢခၢၣ်စးတဖၣ်,
လဲၤအိၣ်သ ကိး၀ဲဒ၀ဲၢ် ဖဲလါဖ့ၤဖီအါရံၤကတၢၢ် ဒ်သိးကဟ့ၣ်နီၤခီလိာ်တၢ်ထံၣ် ဒီးဟီၣ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဒီးကျဲးစၢးဒ်အသိး တၢ်ကဃိထံသ့ၣ်ညါ ကၠီၣ်တဲၣ်ခီကီၢ်ဆၢခီပနံၣ်ဘျၢလီၤစ့ခံဖျၢၢ် လၢအမ့ၢ် Myanmar Pongpipat company ဒီး Italian-
Thai Development company အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လဲၤဟးအိၣ်သကိး၀ံၤအလီၢ်ခံ ဒီကလုာ်ပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် National Human Rights Commission of Thailand (NHRC of Thailand) ကဆှၢနုာ်တၢ်ပာ်
ဖျါဆူ ကီၢ်ကၠီၣ် တဲၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤဟးအိၣ်သကိးအဆၢကတီၢ် ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ထံၣ်လိာ်အသးဒီး ဟီၣ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢဒ၀ဲၢ် ဒီးကနၣ် ၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အကဲထီၣ်သးခီဖျိခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
"တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါမ့ၢ်၀ဲ ကသံၣ်ဒီးတၢ်အဃူးအဃံၣ် လၢအဟဲယွၤလီၤခီဖျိတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထး ဒီးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမၤဘၣ်ဒိ ၀ဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ. တၢ်စးထီၣ်ခူၣ်စၢၢ်ထးဖဲတၢ်လီၢ်အံၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်
သးဖးဒိၣ်လီၤ. တၢ်ခူၣ် စၢၢ်ထးအလီၢ်အကျဲ တၢ်မၤပနီၣ်အိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တအိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်ကီၢ်ဘၣ်."
"တၢ်ဂ့ၢ်အနီၢ်ကီၢ်မ့ၢ်၀ဲ တၢ်ခူၣ်စးထးတၢ်မၤ၀ဲအံၤ အခွဲးယာ်တအိၣ်လၢ ကဆီတလဲခိၣ်ဃၢၤတၢ်အိၣ်သး ဒီးဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်ဖံးတၢ်အိၣ် သးဘၣ်. ခီဖျိတၢ်ဆီတလဲအ၀ဲအံၤ မၤဘၣ်ဒိ၀ဲကမျၢၢ်လၢအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အံၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဒီး
တၢ်မၤအီၣ်မၤအီန့ၣ် လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး၀ဲ, ဘၣ်ထွဲ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအလီၢ်, လၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤခီဖျိ Myanmar Pongpipat company စးထီၣ် ၁၉၉၉ လံၤလံၤလီၤ. Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအလီၢ်၀ဲအံၤ အလဲၢ်အိၣ်၀ဲ ၂၀၀၀ အ့ခၢၣ်
အိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲမ့ၤတါကီၢ်ဆၣ်, ဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်, တနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါဆီၣ်ထွဲ၀ဲ ကမျၢၢ်အတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သး ဒီးအခဲအံၤအ၀ဲဒၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲလၢ တၢ်ကပာ်က့ၤထံကျိဒ်အအိၣ်တ့ၢ်၀ဲလၢ ညါအသိးလီၤ.
"မ့ၢ်လၢပတထံၣ်ထံကျိဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်အဃိဒီး ပတနာ်နီၢ်ဆိလၢထံကျိအိၣ်တ့ၢ်လၢညါ ဖဲတၢ်လီၢ်၀ဲအံၤဘၣ်. အခဲအံၤတၢ်အရ့ဒိၣ်လၢက ဘၣ်မၤမ့ၢ်၀ဲ တၢ်ကဘၣ်ပာ်က့ၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒ်လၢညါအသိး ဒီးတၢ်ကဘၣ်မၤမူထီၣ်ကဒါက့ၤ ထံကျိန့ၣ်လီၤ.
လၢအပူၤကွံာ်ပှၤ တ၀ၢဒီးဒူသ၀ီဖိတဖၣ် သူအီၣ်ထံကျိအ၀ဲအံၤဒီး ဟဲဖီၣ်အီၣ်ညၣ်သ့လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အခဲအံၤ, အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ဃုအီၣ်ဃုအီအကျဲ ဟါမၢ် ကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ဒ်ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဘၣ်ဃးပှၤကညီခွဲးယာ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်, ဒီးကွၢ်ထွဲပၢဆှၢစ့ၢ်ကီး ကမံးတံာ်အဒ့ ဘၣ်ထွဲပှၤတ၀ၢအခွဲးယာ် ဒီး န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးအကံၢ်အစီ ဒ်အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဂၤအသိး, ယထံၣ်ဘၣ်ပှၤသ၀ီဖိအတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်
လၢအဟဲသးခီဖျိ တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်တၢ်မၤ၀ဲအံၤန့ၣ်လီၤ." နီၢ်ထူကၠဲ စံး၀ဲလီၤ.
"ယအဲၣ်ဒိးထုးဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ တၢ်ဘျၢနဲၣ်ကျဲဘၣ်ဃး တၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ ဒီးပှၤကညီခွဲးယာ်အဂ့ၢ် United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights လၢအစံး ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်မၤ
ထွဲ၀ဲတၢ်ဘျၢနဲၣ် ကျဲတဖၣ်အံၤ လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢနီၢ်နီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
"ခီမၡ့ၣ်အတၢ်ကျဲးစၢး လၢအတၢ်ဟဲဟးအိၣ်သကိးခံဘျီတဘျီ လၢအဟဲဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတၢ်လီၢ်ဖဲအံၤအဖီခိၣ်, ကကွဲးထုးထီၣ်တၢ်ပာ်ဖျါ ဘၣ်ထွဲတၢ်မၤအဖီလ်စံၣ်လၢ ပဒိၣ်ကဘၣ်မၤ၀ဲလီၤ. လၢအဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ပတၢ်
အိၣ်ဒၣ်ထဲလၢကိ တိာ်ကရၢအတၢ်အဆၢတဲာ် ဘၣ်ဃးခီကီၢ်ဆၢတၢ်ဘျၢလီၤစ့ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်တဲအါထီၣ်၀ဲလီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၁, ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ပှၤကညီခွဲးယာ်ကီၣ်ကးကရၢ United Nations Human Rights Council ထုးထီၣ်၀ဲလံာ်နဲၣ်ကျဲ တဘ့ၣ်လၢထံကီၢ်ဒီးခီပနံၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးကဒီသဒၢတၢ်မၤကမၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ် လၢပနံာ်တၢ်မၤခီပနံၣ်တ
ဖၣ်မၤ၀ဲလီၤ. ဖဲ ၂၀၁၅ ကီၢ်ပယီၤတၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ လၢအိၣ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါ၀ဲၤလီၢ် Myanmar Centre for Responsible Business (MCRB) ထုးထီၣ်စဲကျံး၀ဲ တၢ်ကျိာ်ထံကဒါ UNGPs လၢပယီၤကျိာ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ထွဲ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်, ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲလၢ သါကမ့ၢ်ပှၤဟံးမူဒါလၢကမံးတံာ်အဒ့ပူၤလီၤ. ကမံး တံာ်အဒ့ ကကွၢ်ထွဲဒီးကွၢ်ထံပိာ်ထွဲထီၣ် ကိတိာ်ကရၢအတၢ်ဆၢတဲာ်တဖၣ် တၢ်မၤထွဲအိၣ်တအိၣ် ဘၣ်ဃး
ကၠီၣ်တဲၣ်ခီပနံၣ်လၢအ ဘျၢလီၤစ့လၢ ခီကီၢ်ဆၢပနံာ်တၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
"ဒ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ်တဖုအသိး, ပကဃုကျဲမၤသကိးတၢ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ် Myanmar Human Rights Commission (MHRC) ဘၣ်ထွဲတၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်မၤ၀ဲသ့ လၢ Heinda တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤလီၤ.
Heinda ဒီး Bawapin တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ, ဟီၣ်က၀ီၤပှၤတ၀ၢတဖၣ် ထီဒါတ့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်, စံး၀ဲလၢခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ မၤဘၣ်အၢဘၣ်သီထံနိ, ဒီးမၤဟးဂူၤဟးဂီၤ၀ဲ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအလီၢ်အကျဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၆ လါယူၤအကတၢၢ်, Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲလၢ ထံကီၢ်နီၢ်ဂံၢ် (၂) တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤ ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲတၢ်က လုၢ်လၢ ကၠီၣ်တဲၣ်အကီၢ်ပယီၤ ဖီဖံၣ်ဖၣ်ခီပနံၣ် လၢအဟူးဂဲၤမၤ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်တိာ်ကျဲၤတၢ်မၤ,
ဒီး Eastern Mining ခီပနံၣ် လၢအဟူးဂဲၤမၤ Bawapin တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤ ခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ, ကဘၣ်ပတုာ်၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
အူမၠံၣ်မီၣ်, လၢအမ့ၢ်တနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်ကိတိာ်ခိၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်ပၢၤဃာ်န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးန့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤ စံး၀ဲလၢခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ် အံၤ တမၤပိာ်ထွဲ၀ဲဒ်အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤလံာ်ပူၤအသိးဘၣ်, လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်၀ဲတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအတၢ်
သိၣ်တၢ်သီ ဒီးမၤဟးဂီၤ ၀ဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်လီၤ.
ဒ်ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိး, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်ပှၤကညီခွဲးယာ် ဒီးတၢ်သီသဒၢ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်လီၤ.
ပနံာ်တၢ်မၤတ၀ၢလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီး ထံကီၢ်လၢအဂၤတဖၣ် အသးအိၣ်ဒိၣ်ဒၣ်ထဲလၢ ကမၤန့ၢ်တၢ်အထိးနါ ဒီးတဆိကမိၣ်ဘၣ် ဃးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ ပှၤဂ့ၢ်၀ီဒီးခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.
"ကမံးတံာ်အဒ့ ြကၢးဟဲဖဲအံၤဒီးထံၣ်ကမျၢၢ်ဒီးလံာ်က့လဲၢ်က့ လၢအကစၢ်ဒၣ်၀ဲလိၤလိၤလီၤ. တုၤမ့ၢ်ပက့ၤတုၤဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီး ပကကွဲမုာ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်ဒီးကိတိာ်လၢအဂၤအါဖု လၢကဟဲဒီးမၢအ၀ဲသ့ၣ် ဒီသဒၢကမျၢၢ်လၢသ၀ီဖဲအံၤ
တဖၣ် ပှၤကညီအ ခွဲးအယာ်န့ၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
"တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ UNGPs လၢထံကီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး လၢအမ့ၢ်ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢကရၢဖိမ့ၢ်၀ဲ ဒ်သိးထံကီၢ်တဖၣ်ကလူၤပိာ် မၤထွဲ တၢ်ဘျၢနဲၣ်ကျဲဘၣ်ဃး တၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ ဒီးယူးယီၣ်ပှၤကညီအခွဲးယာ်အဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်
ဘျၢမိၢ်ပှၢ်တဖၣ် တၢ်သိၣ် တၢ်သီတအိၣ်လၢအစံး တၢ်ကဘၣ်လူၤပိာ်မၤထွဲ၀ဲဘၣ်. အဃိဒီး, ယဆိမိၣ်လၢ ထံကီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးမ့ၢ်တူၢ်လိာ် UNGPs လၢအထံ ကီၢ်ဒၣ်၀ဲအပတီၢ်ဒီး, ကဂ့ၤ၀ဲဒိၣ်လၢတၢ်ကစူးကါအီၤအဂီၢ်လီၤ.
"ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ကူၣ်ပကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် လၢကထုးထီၣ်ပာ်ပနီၣ် UNGPs ဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပတီၢ်အသိးလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါၡဲပၠး၀ဲလၢ NHRC ကအဲၣ်ဒိးမၤသကိးတၢ်ဒီး MHRC လၢတၢ်ဂ့ၢ်သနၢၣ်တဘျုးမံၤ, မ့ၢ်လၢ "တၢ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပ တာ်ပှၤကညီခွဲးယာ်၀ဲအံၤ ကဲထီၣ်အသးလၢကီၢ်ပယီၤပူၤအဃိလီၤ."
"အဃိဒီး ထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်မ့ၢ်မၤသကိးတၢ်တပူၤဃီဒီး, တၢ်မၤကညီကဘှါဒိၣ်၀ဲလီၤ. ယကဘၣ်တၢၣ်ပီၣ်သကိးတၢ်ဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိ တိာ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်မၤသကိးပကမၤအီၤဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်လီၤ."
လၢ MHRC အဂီၢ်ကမ့ၢ်တၢ်စးထီၣ်တခါ, မ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မၤလၢအဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ မ့ၢ်ဒၣ်အတကွီၢ်လၢအအံၣ်အဃိလီၤ. အ ၀ဲသ့ၣ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤမၤဃုာ်တၢ် မ့ၢ်စးထီၣ်ဆိ၀ဲတၢ်မၤသကိးတၢ်ဒီး, ကမ့ၢ်တၢ်ညီလၢတၢ်မၤကစးထီၣ်အသးလီၤ.
"ပကနၢ်ပၢၢ်သကိးလၢအၡဲဖဲအံၤ, NHRC ဟဲတုၤဖဲအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ကွဲမုာ်အီၤလၢကဟဲ ဒီးဒိကနၣ်ကမျၢၢ်တၢ်ပာ်ဖျါလၢဒ၀ဲၢ်န့ၣ် လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး, ဒီးတဲအါထီၣ်၀ဲလၢ NHRC ဟဲအိၣ်သကိးဒ၀ဲၢ် တမ့ၢ်ဒ်လၢပှၤဟဲဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်တဖုအသိးဘၣ်.
လၢ ၂၀၁၇ အတီၢ်ပူၤ NHRC အိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်သၢခါလၢ ကမၤဆိ၀ဲလီၤ. တၢတခါမ့ၢ်၀ဲ, ပနံာ်တၢ်မၤဒီးပှၤကညီခွဲးယာ်, ဒီးခံ ခါတခါမ့ၢ်၀ဲ, ပှၤတ၀ၢခွဲးယာ် ဒီးတၢ်ကွၢ်ထွဲပၢဆှၢ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီတဖၣ်လီၤ.
ဒ် နီၢ်ထူကၠဲစံး၀ဲအသိး, တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်ခံထံၣ်အံၤ ဘၣ်ထွဲဒီးခီပနံၣ်ဒ်အမ့ၢ် Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးပနံာ်တၢ်မၤအသိးလီၤ. အ၀ဲဒၣ်နာ် ၀ဲလၢ, တၢ်ဂ့ၢ်အဒိတဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်အဒိဂ့ၤလၢတၢ်ကမၤလိအဂီၢ် လၢ NHRC အတၢ်မၤဘၣ်ဃး တၢ်ကွၢ်ထံဘှါ
ၡဲခီကီၢ်ဆၢ တၢ် မၤကမၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤ.
"လၢယဂီၢ်, မ့ၢ်တၢ်လၤကပီၤလၢ NHRC ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် လၢန့ၢ်ဘၣ်ကမျၢၢ်အတၢ်နာ်အီၣ် လၢအဆှၢန့ၢ်ပှၤလံာ်ဘၣ်ဃး ကၠီၣ်တဲၣ်ခီ ပနံၣ်အတၢ်မၤကမၣ်ပှၤကညီအခွဲးယာ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအ၀ဲသ့ၣ်လၢ ကနာ်အီၣ် MHRC
စ့ၢ်ကီးလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး၀ဲလီၤ.
လဲၤအိၣ်သ ကိး၀ဲဒ၀ဲၢ် ဖဲလါဖ့ၤဖီအါရံၤကတၢၢ် ဒ်သိးကဟ့ၣ်နီၤခီလိာ်တၢ်ထံၣ် ဒီးဟီၣ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဒီးကျဲးစၢးဒ်အသိး တၢ်ကဃိထံသ့ၣ်ညါ ကၠီၣ်တဲၣ်ခီကီၢ်ဆၢခီပနံၣ်ဘျၢလီၤစ့ခံဖျၢၢ် လၢအမ့ၢ် Myanmar Pongpipat company ဒီး Italian-
Thai Development company အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လဲၤဟးအိၣ်သကိး၀ံၤအလီၢ်ခံ ဒီကလုာ်ပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် National Human Rights Commission of Thailand (NHRC of Thailand) ကဆှၢနုာ်တၢ်ပာ်
ဖျါဆူ ကီၢ်ကၠီၣ် တဲၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤဟးအိၣ်သကိးအဆၢကတီၢ် ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ထံၣ်လိာ်အသးဒီး ဟီၣ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢဒ၀ဲၢ် ဒီးကနၣ် ၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အကဲထီၣ်သးခီဖျိခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
"တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါမ့ၢ်၀ဲ ကသံၣ်ဒီးတၢ်အဃူးအဃံၣ် လၢအဟဲယွၤလီၤခီဖျိတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထး ဒီးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမၤဘၣ်ဒိ ၀ဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ. တၢ်စးထီၣ်ခူၣ်စၢၢ်ထးဖဲတၢ်လီၢ်အံၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်
သးဖးဒိၣ်လီၤ. တၢ်ခူၣ် စၢၢ်ထးအလီၢ်အကျဲ တၢ်မၤပနီၣ်အိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တအိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်ကီၢ်ဘၣ်."
"တၢ်ဂ့ၢ်အနီၢ်ကီၢ်မ့ၢ်၀ဲ တၢ်ခူၣ်စးထးတၢ်မၤ၀ဲအံၤ အခွဲးယာ်တအိၣ်လၢ ကဆီတလဲခိၣ်ဃၢၤတၢ်အိၣ်သး ဒီးဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်ဖံးတၢ်အိၣ် သးဘၣ်. ခီဖျိတၢ်ဆီတလဲအ၀ဲအံၤ မၤဘၣ်ဒိ၀ဲကမျၢၢ်လၢအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အံၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဒီး
တၢ်မၤအီၣ်မၤအီန့ၣ် လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး၀ဲ, ဘၣ်ထွဲ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအလီၢ်, လၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤခီဖျိ Myanmar Pongpipat company စးထီၣ် ၁၉၉၉ လံၤလံၤလီၤ. Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအလီၢ်၀ဲအံၤ အလဲၢ်အိၣ်၀ဲ ၂၀၀၀ အ့ခၢၣ်
အိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲမ့ၤတါကီၢ်ဆၣ်, ဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်, တနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါဆီၣ်ထွဲ၀ဲ ကမျၢၢ်အတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သး ဒီးအခဲအံၤအ၀ဲဒၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲလၢ တၢ်ကပာ်က့ၤထံကျိဒ်အအိၣ်တ့ၢ်၀ဲလၢ ညါအသိးလီၤ.
"မ့ၢ်လၢပတထံၣ်ထံကျိဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်အဃိဒီး ပတနာ်နီၢ်ဆိလၢထံကျိအိၣ်တ့ၢ်လၢညါ ဖဲတၢ်လီၢ်၀ဲအံၤဘၣ်. အခဲအံၤတၢ်အရ့ဒိၣ်လၢက ဘၣ်မၤမ့ၢ်၀ဲ တၢ်ကဘၣ်ပာ်က့ၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒ်လၢညါအသိး ဒီးတၢ်ကဘၣ်မၤမူထီၣ်ကဒါက့ၤ ထံကျိန့ၣ်လီၤ.
လၢအပူၤကွံာ်ပှၤ တ၀ၢဒီးဒူသ၀ီဖိတဖၣ် သူအီၣ်ထံကျိအ၀ဲအံၤဒီး ဟဲဖီၣ်အီၣ်ညၣ်သ့လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အခဲအံၤ, အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ဃုအီၣ်ဃုအီအကျဲ ဟါမၢ် ကွံာ်၀ဲဒၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ဒ်ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဘၣ်ဃးပှၤကညီခွဲးယာ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်, ဒီးကွၢ်ထွဲပၢဆှၢစ့ၢ်ကီး ကမံးတံာ်အဒ့ ဘၣ်ထွဲပှၤတ၀ၢအခွဲးယာ် ဒီး န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးအကံၢ်အစီ ဒ်အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဂၤအသိး, ယထံၣ်ဘၣ်ပှၤသ၀ီဖိအတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်
လၢအဟဲသးခီဖျိ တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်တၢ်မၤ၀ဲအံၤန့ၣ်လီၤ." နီၢ်ထူကၠဲ စံး၀ဲလီၤ.
"ယအဲၣ်ဒိးထုးဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ တၢ်ဘျၢနဲၣ်ကျဲဘၣ်ဃး တၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ ဒီးပှၤကညီခွဲးယာ်အဂ့ၢ် United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights လၢအစံး ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်မၤ
ထွဲ၀ဲတၢ်ဘျၢနဲၣ် ကျဲတဖၣ်အံၤ လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢနီၢ်နီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
"ခီမၡ့ၣ်အတၢ်ကျဲးစၢး လၢအတၢ်ဟဲဟးအိၣ်သကိးခံဘျီတဘျီ လၢအဟဲဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတၢ်လီၢ်ဖဲအံၤအဖီခိၣ်, ကကွဲးထုးထီၣ်တၢ်ပာ်ဖျါ ဘၣ်ထွဲတၢ်မၤအဖီလ်စံၣ်လၢ ပဒိၣ်ကဘၣ်မၤ၀ဲလီၤ. လၢအဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ပတၢ်
အိၣ်ဒၣ်ထဲလၢကိ တိာ်ကရၢအတၢ်အဆၢတဲာ် ဘၣ်ဃးခီကီၢ်ဆၢတၢ်ဘျၢလီၤစ့ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်တဲအါထီၣ်၀ဲလီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၁, ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ပှၤကညီခွဲးယာ်ကီၣ်ကးကရၢ United Nations Human Rights Council ထုးထီၣ်၀ဲလံာ်နဲၣ်ကျဲ တဘ့ၣ်လၢထံကီၢ်ဒီးခီပနံၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးကဒီသဒၢတၢ်မၤကမၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ် လၢပနံာ်တၢ်မၤခီပနံၣ်တ
ဖၣ်မၤ၀ဲလီၤ. ဖဲ ၂၀၁၅ ကီၢ်ပယီၤတၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ လၢအိၣ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါ၀ဲၤလီၢ် Myanmar Centre for Responsible Business (MCRB) ထုးထီၣ်စဲကျံး၀ဲ တၢ်ကျိာ်ထံကဒါ UNGPs လၢပယီၤကျိာ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ထွဲ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်, ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲလၢ သါကမ့ၢ်ပှၤဟံးမူဒါလၢကမံးတံာ်အဒ့ပူၤလီၤ. ကမံး တံာ်အဒ့ ကကွၢ်ထွဲဒီးကွၢ်ထံပိာ်ထွဲထီၣ် ကိတိာ်ကရၢအတၢ်ဆၢတဲာ်တဖၣ် တၢ်မၤထွဲအိၣ်တအိၣ် ဘၣ်ဃး
ကၠီၣ်တဲၣ်ခီပနံၣ်လၢအ ဘျၢလီၤစ့လၢ ခီကီၢ်ဆၢပနံာ်တၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
"ဒ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ်တဖုအသိး, ပကဃုကျဲမၤသကိးတၢ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤပှၤကညီခွဲးယာ်ခီမၡ့ၣ် Myanmar Human Rights Commission (MHRC) ဘၣ်ထွဲတၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်မၤ၀ဲသ့ လၢ Heinda တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤလီၤ.
Heinda ဒီး Bawapin တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ, ဟီၣ်က၀ီၤပှၤတ၀ၢတဖၣ် ထီဒါတ့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်, စံး၀ဲလၢခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ မၤဘၣ်အၢဘၣ်သီထံနိ, ဒီးမၤဟးဂူၤဟးဂီၤ၀ဲ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအလီၢ်အကျဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၆ လါယူၤအကတၢၢ်, Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲလၢ ထံကီၢ်နီၢ်ဂံၢ် (၂) တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤ ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲတၢ်က လုၢ်လၢ ကၠီၣ်တဲၣ်အကီၢ်ပယီၤ ဖီဖံၣ်ဖၣ်ခီပနံၣ် လၢအဟူးဂဲၤမၤ Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်တိာ်ကျဲၤတၢ်မၤ,
ဒီး Eastern Mining ခီပနံၣ် လၢအဟူးဂဲၤမၤ Bawapin တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤ ခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ်အံၤ, ကဘၣ်ပတုာ်၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.
အူမၠံၣ်မီၣ်, လၢအမ့ၢ်တနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်ကိတိာ်ခိၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်ပၢၤဃာ်န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးန့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤ စံး၀ဲလၢခီပနံၣ်ခံဖျၢၣ် အံၤ တမၤပိာ်ထွဲ၀ဲဒ်အ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤလံာ်ပူၤအသိးဘၣ်, လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်၀ဲတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးအတၢ်
သိၣ်တၢ်သီ ဒီးမၤဟးဂီၤ ၀ဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်လီၤ.
ဒ်ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိး, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်ပှၤကညီခွဲးယာ် ဒီးတၢ်သီသဒၢ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်လီၤ.
ပနံာ်တၢ်မၤတ၀ၢလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီး ထံကီၢ်လၢအဂၤတဖၣ် အသးအိၣ်ဒိၣ်ဒၣ်ထဲလၢ ကမၤန့ၢ်တၢ်အထိးနါ ဒီးတဆိကမိၣ်ဘၣ် ဃးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ ပှၤဂ့ၢ်၀ီဒီးခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.
"ကမံးတံာ်အဒ့ ြကၢးဟဲဖဲအံၤဒီးထံၣ်ကမျၢၢ်ဒီးလံာ်က့လဲၢ်က့ လၢအကစၢ်ဒၣ်၀ဲလိၤလိၤလီၤ. တုၤမ့ၢ်ပက့ၤတုၤဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီး ပကကွဲမုာ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်ဒီးကိတိာ်လၢအဂၤအါဖု လၢကဟဲဒီးမၢအ၀ဲသ့ၣ် ဒီသဒၢကမျၢၢ်လၢသ၀ီဖဲအံၤ
တဖၣ် ပှၤကညီအ ခွဲးအယာ်န့ၣ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
"တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ UNGPs လၢထံကီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး လၢအမ့ၢ်ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢကရၢဖိမ့ၢ်၀ဲ ဒ်သိးထံကီၢ်တဖၣ်ကလူၤပိာ် မၤထွဲ တၢ်ဘျၢနဲၣ်ကျဲဘၣ်ဃး တၢ်မၤပနံာ်တၢ်မၤ ဒီးယူးယီၣ်ပှၤကညီအခွဲးယာ်အဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်
ဘျၢမိၢ်ပှၢ်တဖၣ် တၢ်သိၣ် တၢ်သီတအိၣ်လၢအစံး တၢ်ကဘၣ်လူၤပိာ်မၤထွဲ၀ဲဘၣ်. အဃိဒီး, ယဆိမိၣ်လၢ ထံကီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးမ့ၢ်တူၢ်လိာ် UNGPs လၢအထံ ကီၢ်ဒၣ်၀ဲအပတီၢ်ဒီး, ကဂ့ၤ၀ဲဒိၣ်လၢတၢ်ကစူးကါအီၤအဂီၢ်လီၤ.
"ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ကူၣ်ပကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် လၢကထုးထီၣ်ပာ်ပနီၣ် UNGPs ဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပတီၢ်အသိးလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ခီမၡ့ၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါၡဲပၠး၀ဲလၢ NHRC ကအဲၣ်ဒိးမၤသကိးတၢ်ဒီး MHRC လၢတၢ်ဂ့ၢ်သနၢၣ်တဘျုးမံၤ, မ့ၢ်လၢ "တၢ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပ တာ်ပှၤကညီခွဲးယာ်၀ဲအံၤ ကဲထီၣ်အသးလၢကီၢ်ပယီၤပူၤအဃိလီၤ."
"အဃိဒီး ထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်မ့ၢ်မၤသကိးတၢ်တပူၤဃီဒီး, တၢ်မၤကညီကဘှါဒိၣ်၀ဲလီၤ. ယကဘၣ်တၢၣ်ပီၣ်သကိးတၢ်ဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိ တိာ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်မၤသကိးပကမၤအီၤဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်လီၤ."
လၢ MHRC အဂီၢ်ကမ့ၢ်တၢ်စးထီၣ်တခါ, မ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မၤလၢအဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ မ့ၢ်ဒၣ်အတကွီၢ်လၢအအံၣ်အဃိလီၤ. အ ၀ဲသ့ၣ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤမၤဃုာ်တၢ် မ့ၢ်စးထီၣ်ဆိ၀ဲတၢ်မၤသကိးတၢ်ဒီး, ကမ့ၢ်တၢ်ညီလၢတၢ်မၤကစးထီၣ်အသးလီၤ.
"ပကနၢ်ပၢၢ်သကိးလၢအၡဲဖဲအံၤ, NHRC ဟဲတုၤဖဲအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ကွဲမုာ်အီၤလၢကဟဲ ဒီးဒိကနၣ်ကမျၢၢ်တၢ်ပာ်ဖျါလၢဒ၀ဲၢ်န့ၣ် လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး, ဒီးတဲအါထီၣ်၀ဲလၢ NHRC ဟဲအိၣ်သကိးဒ၀ဲၢ် တမ့ၢ်ဒ်လၢပှၤဟဲဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်တဖုအသိးဘၣ်.
လၢ ၂၀၁၇ အတီၢ်ပူၤ NHRC အိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်သၢခါလၢ ကမၤဆိ၀ဲလီၤ. တၢတခါမ့ၢ်၀ဲ, ပနံာ်တၢ်မၤဒီးပှၤကညီခွဲးယာ်, ဒီးခံ ခါတခါမ့ၢ်၀ဲ, ပှၤတ၀ၢခွဲးယာ် ဒီးတၢ်ကွၢ်ထွဲပၢဆှၢ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီတဖၣ်လီၤ.
ဒ် နီၢ်ထူကၠဲစံး၀ဲအသိး, တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်ခံထံၣ်အံၤ ဘၣ်ထွဲဒီးခီပနံၣ်ဒ်အမ့ၢ် Heinda တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးပနံာ်တၢ်မၤအသိးလီၤ. အ၀ဲဒၣ်နာ် ၀ဲလၢ, တၢ်ဂ့ၢ်အဒိတဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်အဒိဂ့ၤလၢတၢ်ကမၤလိအဂီၢ် လၢ NHRC အတၢ်မၤဘၣ်ဃး တၢ်ကွၢ်ထံဘှါ
ၡဲခီကီၢ်ဆၢ တၢ် မၤကမၣ်ပှၤကညီခွဲးယာ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤ.
"လၢယဂီၢ်, မ့ၢ်တၢ်လၤကပီၤလၢ NHRC ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် လၢန့ၢ်ဘၣ်ကမျၢၢ်အတၢ်နာ်အီၣ် လၢအဆှၢန့ၢ်ပှၤလံာ်ဘၣ်ဃး ကၠီၣ်တဲၣ်ခီ ပနံၣ်အတၢ်မၤကမၣ်ပှၤကညီအခွဲးယာ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအ၀ဲသ့ၣ်လၢ ကနာ်အီၣ် MHRC
စ့ၢ်ကီးလီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး၀ဲလီၤ.