ပမုၢ်လၢ်တၢ်သ့မနုၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ်မၤသနၢၣ်ယဲၢ်ခါ လၢဆါဘၣ်တၢ်အါကတၢၢ်ဆူကီၢ်ချၢန့ၣ်လဲၣ်?
ပမုၢ်လၢ်တၢ်သ့မနုၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ်မၤသနၢၣ်ယဲၢ်ခါ လၢဆါဘၣ်တၢ်အါကတၢၢ်ဆူကီၢ်ချၢန့ၣ်လဲၣ်?
Myanmar Times, 13 Nov 2018
URL: https://www.mmtimes.com/news/what-expect-myanmars-top-five-export-sectors.html
ကီၢ်ပယီၤမၤလီၤစှၤ ပနံးတၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိန့ၢ် ၅၀၀ ကကွဲၢ်အမဲရကၤဒီလၣ် တုၤ ၁.၃ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ် ဖဲတၢ်ဆၢက တီၢ် လါအ့ြဖ့ၣ် ၁ သီတုၤ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၃၀ အဘၢၣ်စၢၤ ဒ်သိးဒီးမဟိတနံၣ်သနာ်က့, တၢ်လဲစ့အ ထီၣ်အလီၤ ဒီးသိပှ့ၤထီၣ် ကဆဲးမၤအါထီၣ် တၢ်ဟဲစိာ်နုာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤ လါလၢကဟဲသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ.
အူယဲၤနဲၤထိ, လၢအမ့ၢ်ပှၤနဲၣ်တၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် လၢပနံးတၢ်ကၤ၀ဲၤကျိၤ, စံးဘၣ် The Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်ဖဲတလါအံၤလၢ ပနံးတၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိ မ့ၢ်တၢ်အလိၣ် မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤအဲၣ်ဒိးထုးန့ၢ်ကီၢ်ချၢ အတၢ်ဘျၢ လီၤစ့ လၢထံကီၢ်အပူၤအဃိလီၤ. "ပနံး တၢ်မၤ ကလိၣ်ဘၣ်စိာ်နုာ်တၢ်ပီးတၢ်လီဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအလိၣ် ဒ်သိးကဟူးဂဲၤအူတရံးဖဲအံၤအဂီၢ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢ ဟဲဂ့ၤထီၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလီၤ. ဖဲ လါအ့ြဖ့ၣ်-လါစဲးပထ့ဘၢၣ်အဆၢကတီၢ်, တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ် ချၢ လၢစဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ် ဒီးတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤတပၤ ဘၣ်ဘျုး လၢအမၤအံၣ်လီၤ ပနံးတၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိန့ၣ်လီၤ.
လၢအတၢ်ပာ်ဖျါအသီ ဘၣ်ဃးခါဆူညါပနံးတၢ်မၤအတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ် လၢကီၢ်ပယီၤ, အ့ၡၢၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီစ့တၢး Asia Development Bank ကွၢ်ပာ်ကဒါက့ၤ အစ့စရီအတၢ်လီၤဟိလၢအခဲအံၤ, လၢအပၣ် ဃုာ် ပနံး တၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိ, တုၤ GDP 3 မျးကယၤလၢ ၅.၄ မျးက ယၤလၢ ၂၀၁၈ အဂီၢ်, ဒီး GDP ၄ မျးကယၤလၢ ၅.၅ မျးကယၤ၂၀၁၉ အဂီၢ်, တၢ်၀ဲအံၤအဲၣ်ဒိးစံး၀ဲလၢ တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢစ့ၢ် ကီး, တၢ်မုၢ် လၢ်၀ဲလၢကအါထီၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢအန့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီအိၣ်အါအဃိ, ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤလဲၢ်ထီ၀ဲအဃိ, ဒီးပှၤမၤတၢ်ဖိဂံၢ်ဘါအိၣ်အါ၀ဲအဃိ, ကီၢ်ပယီၤအိၣ်ဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်လၢ ကမၤအါထီၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိာ်ဆါတၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချ တုၤတၢ်ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ပတီၢ်လီၤ. သနာ်က့, လၢအပူၤ ကွံာ်နံၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ဆှၢဆါဘၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢန့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီလၢအထူးတီၤ၀ဲသနၢၣ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသ နၢၣ်, လီၤစှၤ၀ဲလီၤ. တၢ်မနုၤထုးက့ၤတၢ်ဆူတၢ်လီၢ်ခံ လၢတၢ် မၤသနၢၣ်လၢအဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်? လၢအရ့ဒိၣ်န့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်မၤ အတၢ်အိၣ်သးကဟဲဂ့ၤထီၣ်ဧါ?
လၢအပူၤကွံာ်တယံာ်ဘၣ်တၢ်သမံထံဒီး ပဒိၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးပနံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်, အပူၤကွံာ်တယံာ်ဘၣ်တၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီတဖၣ် ဒီးနံၣ်လၢကဟဲတၢ်လၢပမုၢ်လၢ်သ့ လၢထံကီၢ်တၢ်မၤသနၢၣ်ယဲၢ်ခါ လၢတၢ်စိာ် ထီၣ်ဆါဘၣ်ဆူကီၢ်ချၢအါကတၢၢ် မ့ၢ်၀ဲ -
စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အဂံၢ်အဘါ
စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤ မၤအံၣ်လီၤတၢ်လီၤဟိလၢ တၢ်စိာ်နုာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ပူၤ ဒီးတၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤကီၢ်ချၢ အဘၢၣ်စၢၤ ဖဲနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်လီၤ. တၢ်ထုးထီၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်မၤသနၢၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်, မၤန့ၢ်တၢ်ဃ့ထီၣ်အါထီၣ်လၢ ပှၤတ့တၢ်ကူတၢ်သိး ဒီးပှၤဆါတၢ်ကူတၢ်ကၤလီၢ် လၢယူရပၤဒီး ကီၢ်ယပၣ်တဖၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤစိာ်ထီၣ်ဆါ ဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢ အလုၢ်ပှ့ၤထီၣ်ဘး ၂.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်ဖဲ ၂၀၁၇, အဂ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤစဲး ဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်ကရၢ Myanmar Garment Manufacturers Association (MGMA) စံး၀ဲလီၤ. တၢ်၀ဲ အံၤအလုၢ်အပှ့ၤလီၤလၢဒီး စ့တၢ်ဟဲနုာ်လၢတၢ်ဆါဘၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်ဆူကီၢ်ချၢအပူၤကွံာ်ခံနံၣ်တီၢ်ပူၤ ခံစးလီၤ. တၢ်တယာ်၀ဲလၢ ၂၀၁၈ တၢ်ဟဲနုာ်ခီဖျိတၢ်ဆှၢဆါဖှီၣ်၀ါ ကဆှၣ် ဆူကီၢ်ချၢ ကအိၣ်၀ဲဖဲ ၂.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်လီၤ.
တၢ်မၣ်လိာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢကီၢ်ပယီၤအါထီၣ်မ့ၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤမ့ၢ်ဒံးဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ချၢထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ တၢ်ငါဘၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲ အပှ့ၤဘၣ်ကတၢၢ်, မ့ၢ်ဒၣ်လဲာ်အပူၤကွံာ်တၢ်မၤအါထီၣ် အစှၤကတၢၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲလၢတ နံၤအဂီၢ် အပူၤကွံာ် ၃,၆၀၀ ကၠး တုၤ ၄,၈၀၀ ကၠးဖဲတနံၣ်အံၤအခီၣ်ထံးလီၤ. ထံကီၢ်အစှၤကတၢၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲတလါ ၈၀ ဒီလၣ်, မ့ၢ်တၢ်စှၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးတလါအ ဘူးအလဲလၢကီၢ်လါအိၣ် ၁၁၀ ဒီလၣ်, ကီၢ်ခဲၣ်ဘိဒံယါ ၁၄၀ ဒီလၣ်, ဒီးကီၢ်ဘံၣ်ယဲၢ်နၣ် ၁၄၇ ဒီလၣ်လီၤ.
တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢအသညူးသပှၢ်အိၣ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ. ဖဲလါအီၣ်ထိဘၢၣ် ၃ သီ, ယူရပၤကီၢ်စၢဖှိၣ်စံ၀ဲလၢ အ၀ဲသ့ၣ်ကဆိမိၣ်ကြတီ ပနံးတၢ်ကၤဒီးကီၢ်ပယီၤ မ့ၢ်လၢပှၤဂ့ၢ်၀ီတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တၢ်ဂ့ၢ် လၢရၢၢ်ခၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်အဃိလီၤ. တၢ်ြတီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်မ့ၢ်မၤထွဲ ထီၣ်အီၤဒီး, ကီၢ်ပယီၤကၡူဟီၣ်ခိၣ်ချၢပနံးတၢ်ကၤအဖၠါဒိၣ်ကတၢၢ် လၢတဘၣ်ဟ့ၣ်ခိသွဲ ဒီးကမၤဘၣ်ဒိတၢ်စိာ်ထီၣ်ဆါဖှီ၀ါက ဆှၣ်ဆူကီၢ်ချၢန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကကဲထီၣ်သးဒ်န့ၣ်မ့ၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်မၤ လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ တံာ်-တ့-ဘိၣ်ထီၣ်အကျဲ Cut-Make-Pack အခဲအံၤတၢ်ဆါဘၣ်အီၤအအါကတၢၢ်ဆူ ယူရပၤအဃိလီၤ.
စၢၢ်ထးတၢ်မၤဒိၣ် ထီၣ်ထီထီၣ်ဧါ?
ဖျါလၢတၢ်ထုးထီၣ်ဆါဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤ ကအါထီၣ် ဖဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤတၢ်စး ထီၣ်မၢဆူၣ်မၤထွဲအီၤဖဲလါဖ့ၤဖီအါရံၣ်, အဂ့ၢ်အူသါစိ, လၢအမ့ၢ်ထီဘိနဲၢ်ရွဲၣ်ခံဂၤတဂၤလၢ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤ ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ်, စံးဘၣ် The Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်လီၤ.
တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီ ကပျဲကီၢ်ချၢခီပနံၣ်ဒ်သိးကဘျၢလီၤစ့လၢတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးလၢအဒိၣ်အမုၢ် လၢဟီၣ်က၀ီၤအလဲၢ်အါန့ၢ်ဒံး ၅၀၀,၀၀၀ အ့ခၢၣ်, ဃုာ်ဒီးတၢ်မၤလၢဖဲြကၢးဖဲဘၣ် ဟီၣ်က၀ီၤအလဲၢ်တုၤ ၂၄၇.၁ အ့ခၢၣ်လီၤ.
န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံၣ်ကံၢ်စီဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ် ကပျဲတၢ်ဘျၢလီၤစ့လၢတၢ်လီၢ်တဆံးတက့ၢ် လၢတၢ်ခူၣ်ထူဒီးလၢၢ်လ့ လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အဂီၢ် အလဲၢ်ထီၣ် ဘးတုၤ ၄ အ့ခၢၣ်, စၢၢ်ထးလၢအဂၤတဖၣ်အဂီၢ် အလဲၢ် ထီၣ်ဘးတုၤ ၁၀ အ့ခၢၣ်, ဒီးလၢ ဟီၣ်လာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဂၤ ဒီးတၢ်ဖိ တၢ်လံၤသံသိလၢစဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤအဂီၢ် ဒီးလၢၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အဂီၢ် တၢ်ပျဲတၢ်ခူၣ်တၢ် လီၢ်တုၤ ၂၀ အ့ခၢၣ်လီၤ.
လၢတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီအဖီလၢာ်, တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤအသီ တၢ်စးထီၣ်မၤအီၤသ့ဖဲ တၢ်မၤအဆိကတၢၢ်သၢပတီၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံ လၢအမ့ၢ် တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ, တၢ်မၤကွၢ် ဒီးတၢ်ထိၣ်တယာ်တၢ်မၤအီၤကဲထီၣ်တကဲထီၣ်, ဒီးတၢ် မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤ အီၤဒ်သိး ခီပနံၣ်ဆၢတဲာ်လီၤကသ့ တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤအတၢ်ကဲဘျုးအိၣ်တအိၣ် ဒီးစၢၢ်ပူၤထးပူၤတၢ်ခူၣ်အီၤလၢအယံာ်အထၢ န့ၢ်တန့ၢ်အဂ့ၢ်လီၤ.
တုၤလၢအခဲအံၤ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ် ဟ့ၣ်အခွဲးလၢတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်လၢကီၢ်အီစြထ့ လယၣ်, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ဒီးတရူးကီၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကစးထီၣ်မၤတၢ်မၤအဆိကတၢၢ်သၢပတီၢ် လၢ ကယံာ်၀ဲသၢနံၣ်တုၤယဲၢ်နံၣ်အတီၢ် ပူၤလီၤ. လၢဟီၣ်က၀ီၤအပတီၢ်, တၢ်စးထီၣ်ခူၣ်လံစၢၢ်ထးတၢ်မၤလၢအဆံးဒီးဖဲြကၢးအပတီၢ် လၢဟီၣ်လာ်န့ဆၢၣ်ထူးတီၤ၀ဲအ လီၢ် လၢစကဲကီၢ်ဒိၣ်, မါတလ့ကီၢ်ဒိၣ်, ကခၠ့ၣ်ကီၢ်စဲၣ်, မကွ့ကီၢ်ဒိၣ် ဒီးယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်လီၤ.
လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤ ဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤအိၣ်၀ဲအါဒ်အမ့ၢ် ထူ, စ့, တိၢ်, လၢၢ်လါ, ဒီးလၢၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤ. ဖဲအ ပူၤကွံာ်တလါ, ပဒိၣ်ပျဲစ့ၢ်ကီး တၢ်စိာ်နုာ်ဒီးစိာ်ထီၣ်ထူ ခီဖျိတဘျီဂီၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ၀ဲၤလီၢ် One-Stop Service Centre လၢအ ခဲအံၤအိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲ ကမျၢၢ်ဖီကရၢၢ် People's Park ဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်လီၤ.
တၢ်လဲၤကပၤ ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်မၤညၣ်တၢ်မၤ
ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်မၤညၣ်တၢ်မၤသနၢၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ဂ့ၤလၢတၢ်ကစိာ်ဆါဆူကီၢ်ချၢလီၤ. သနာ်က့, မ့ၢ်တၢ်မၤသနၢၣ်တခါလၢ တၢ် လဲၤကပာ်အီၤအါကတၢၢ် လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤလီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢအြတီ တၢ်မၤသနၢၣ်၀ဲအံၤတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်မ့ၢ် တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢတၢ်ကမၤလဲၢ်ထီၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်လီၤ. "ဘၣ် ဃးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢ တၢ်ကဘုၣ်ဖီၣ်တၢ်အ ဂီၢ်, ဘုၣ်ဖီၣ်တၢ်မၤကလိၣ်ဘၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးတၢ်ဘျၢ, ဒီးဖီလ်စံၣ်လၢအလဲၢ်အထီ လၢအမ့ၢ်အလဲၢ်အထီဒီးညီလၢတၢ်ကစူးကါ အီၤအဂ ီၢ်လီၤ. တၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်မၤခဲအံၤလီၤ." ဒီၢ်လၣ်လၣ်သ့ လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ် ထုးထီၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတၢ်အီၣ်ကရၢ စံး၀ဲလီၤ.
တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢတၢ်မၤညၣ်အဂီၢ်လီၤ. တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်သနာ်က့လၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ၁၀,၀၀၀ အ့ခၢၣ်တၢ်မၤညၣ်ဟီၣ်က၀ီၤ လၢတၢ်ကဘုၣ်ညၣ်အဂီၢ်လၢကိခၠၤကိကီၢ်ဆၣ် လၢ၀့ၢ်တကူၣ် ဘၣ်ဆၣ်, အဒိ, တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီက ဘှၢ၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်တံာ်တာ်အိၣ်လၢတၢ်ကမၤန့ၢ်တၢ်ပျဲ ဒ်သိးတၢ်ကဆီတလဲတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဟီၣ်ခိၣ်လီၢ် ဆူတၢ်လီၢ်လၢတၢ်ကဘုၣ် ညၣ်အဂီၢ်အဃိလီၤ. တၢ်လီၢ်လၢအ့ယၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်, မိၣ်ကီၢ်စဲၣ်, ဒီးတနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီတမံၤ ဃီလၢ တၢ်ကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပျဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၇-၂၀၁၈, ကီၢ်ပယီၤစိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ချၢ ညၣ်အစှီၤ ၅၇၀,၀၀၀ တၣ်လၢအလီၤလၢစ့အလုၢ်ပှ့ၤ ၇၁၂ ကကွဲၢ်အမဲရကၤ ဒီလၣ်, မ့ၢ်တၢ်အအါကတၢၢ်လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤလီၤ. သနာ်က့, တၢ်၀ဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်အစှၤ န့ၢ်ဒံး လၢ ထံဘူးကီၢ်ဘူးတဖၣ်လီၤ.
"တၢ်ဂ့ၢ်ကီမ့ၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမိၢ်ပှၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး မ့တမ့ၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ကဟူးဂဲၤအဂီၢ် တအိၣ်နီတမံၤလၢ တၢ်မၤညၣ် သနၢၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ်ဘၣ်အဃိလီၤ." အူ၀့ကၠဲၣ်, လၢအမ့ၢ်နဲၢ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်လၢ ကီၢ်ပ ယီၤတၢ်မၤညၣ်ကရၢစၢဖှိၣ်, စံး၀ဲ လီၤ.
တၢ်ဆီၣ်ထွဲတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်မၤ - GAP
မ့ၢ်နာ်သက့ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသနၢၣ်မၤန့ၢ်စ့လၢတၢ်စိာ်ဆါဆူကီၢ်ချၢ လွံၢ်ပူတပူတုၤသၢပူတပူဘၣ်ဆၣ်, ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢဘၣ်ထွဲ တၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးကရၢစံး၀ဲ, ဖျါလၢတၢ်မၤန့ၢ်စ့လီၤစှၤ ၂၀ မျးကယၤလၢ ၂၀၁၇- ၁၈ အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ပာ်ဖျါလၢ တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤကိတိာ်စံး၀ဲလီၤ.
အူစိထိ, လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ်သူၣ်ဘုစၢဖှိၣ်ကရၢ, စံး၀ဲလၢတၢ်ဂ့ၢ်တခါမ့ၢ် ဘုဟုအကံၢ်အစီ လီၤ. အခဲအံၤ တၢ်ချံတၢ်ဖီအကံၢ်စီထီၣ်ဘးလၢ ပဒိၣ်နီၤလီၤ၀ဲတဖၣ် လၢထဲလၢဟီၣ်ခိၣ် ကပံာ်ခဲ လၢာ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်ကသူၣ် ဘု ၁ မျးကယၤအဂီၢ်ဧိၤလီၤ, အ၀ဲဒၣ်စံး.
"ကီၢ်ပဒိၣ်မ့ၢ်စံးဒၣ်လဲာ်လၢ ပထံပကီၢ်မ့ၢ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအထံအကီၢ် ဒီးတၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဆိအီၤနာ်သက့, တၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် အိၣ်လၢတၢ်နီၤလီၤတၢ်ချံတၢ်ဖီ ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်လၢအကျိၤအကျဲဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီတအိၣ်အါလၢ မ့တမ့ၢ် တၢ် မၤထွဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတအိၣ်လၢ တၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဖိတၢ်လံၤဘၣ်လီၤ. ပဒိၣ်ဒီးနီၢ်သဘျ့ တၢ်မၤသနၢၣ်တဖၣ် အဂံၢ်အဘါစၢ်ဒံးလၢ ကမၤ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ." အူစိထိ စံး၀ဲလီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်အကီအဂၤတခါမ့ၢ် တၢ်သူကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ် ဒီးကသံၣ်လၢတဖိးသဲစးအဂၤ လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ အ တၢ်ကွၢ်ထွဲဘၣ်လီၤ. "မ့ၢ်တၢ်အရ့ဒိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ထုးထီၣ်တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိတၢ်သူတၢ်သၣ်လၢ အပူၤဖျဲး၀ဲ လၢပှၤကညီကအီၣ်၀ဲအ ဂီၢ်, ဒီးအပတီၢ်ထီၣ်ဘးလၢတၢ်ကစိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ဆၢအဂီၢ်လီၤ. ပတၢ်ဟးထီၣ်တဖၣ် အပတီၢ်တထီၣ်ဘးမ့ၢ်လၢတၢ်သူကသံၣ် ကသီအဃိဒီး, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကအိၣ်လၢ တၢ် လိၣ်ဘၣ်ပတၢ်တခီပၤလီၤ." အူမၠ့ၣ်စွ့ၤ, လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် ခံဂၤတဂၤအိၣ်ဘှံး လၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး၀ဲၤကျိၤ စံး၀ဲလီၤ.
လၢပှၤမၤစံာ်ဖိအါဒ်အါဂၤအဂီၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့ၢ် တၢ်ကိီတၢ်ခဲအဒိၣ်ကတၢၢ် ဒီးဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ တၢ်မၤစၢၤဟဲလံ န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးထိဘၢၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤဒီးကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်၀ီကိတိာ်စံး၀ဲအသိး, ကီၢ်ပယီၤတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီစ့တၢး လၢအမ့ၢ်ပဒိၣ်အတၢ်, ကမၤအါထီၣ်တၢ်လိၢ်စ့လၢတၢ်သူၣ်တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိအဂီၢ် လၢတအ့ခၢၣ် ၅၀,၀၀၀ ကၠးတုၤ တအ့ခၢၣ် ၁၀၀,၀၀၀ ကၠး, ဒ်သိးကမၤစၢၤပှၤမၤစံာ်ဖိတဖၣ် လၢတၢ်ထုးထီၣ်တၢ်ဟးထီၣ်အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤအဂီၢ်လီၤ. မ ဟိတနံၣ် တၢ်မၤအါထီၣ်စ့ဒုးလိၢ် လၢတအ့ခၢၣ် ၂၀,၀၀၀ ကၠးတုၤတအ့ခၢၣ် ၅၀,၀၀၀ ကၠးလီၤ.
တလၢကွံာ်ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤ
မဟိတနံၣ်, ကီၢ်ပယီၤဒိးန့ၢ်စ့ အမဲရကၤဒီလၣ် ၃ ဘ့လယၢၢ်လၢတၢ်ဆါဘၣ်ဂာ်သ၀ံဆူကီၢ်ချၢ, အဂ့ၢ် တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤကိတိာ် စံး၀ဲလီၤ. တၢ်၀ဲန့ၣ်တယံာ်ဘၣ်ကအါထီၣ်သ့လီၤ.
ဖဲလါအီကူးအပူၤ, လီမ့ၣ်အူဒီးတၢ်ဂံၢ်ဘါကိတိာ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲလၢ ကအိးထီၣ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢအသီ လၢသိဒီးဂာ်သ၀ံ တၢ်မၤ ၃၁ ခါအဂီၢ်, ၁၈ ခါမ့ၢ်လၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ် ဒီး ၁၂ ခါမ့ၢ်တလၢကွံာ်ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်, လၢခဲမဟိတနံၣ် နံၣ်တ၀ာ်အတီၢ်ပူၤ လီၤ.
တၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ကမၤသီထီၣ်က့ၤ တၢ်ထုးထီၣ်ဂာ်သ၀ံ ဒီးတၢ်စိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ချၢအဂီၢ်, လၢအဆံးလီၤစှၤလီၤ၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်ဘျၢလီၤစ့လီၤစှၤအဃိလီၤ. အလီၢ်ခံကတၢၢ်တဘျီလၢတၢ်အိးထီၣ်ထဲဒၢၣ် လၢတၢ်ကဃု ထံၣ်သ့ၣ်ညါ ဒီးတၢ်ထုးထီၣ်သိဒီးဂာ် သ၀ံ တၢ်မၤအီၤဖဲအပူၤကွံာ်ပဒိၣ်တၢ်ပၢအဆၢကတီၢ်ဖဲ ၂၀၁၄ လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၇-၁၈, ကီၢ်ချၢတၢ်ဘျၢလီၤစ့လိၤလိၤ အလုၢ်ပှ့ၤခဲလၢာ်လီၤစှၤလၢ ၆.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်အပူၤကွံာ်နံၣ်တုၤ ၅.၈ ဘ့လ ယၢၢ်ဒီလၣ်, အဂ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤတၢ်ဘျၢလီၤစ့ခီမၡ့ၣ် စံး၀ဲလီၤ.
တကတီၢ်ဃီ, တၢ်မၤ ၃၁ ခါလၢလီမ့ၣ်အူဒီးတၢ်ဂံၢ်ဘါကိတိာ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲအကျါ, ၁၆ ခါတၢ်ဟ့ၣ်လီၤလံဆူအပူၤကွံာ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ဃ့ ထီၣ်, ဒီးပှၤလၢအမၤန့ၢ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ြပၢတဖၣ် လၢခံဟ့ၣ်ၡူက့ၤအ၀ဲသ့ၣ်ခွဲးယာ် လၢကဃုထံၣ် သ့ၣ်ညါသိဂာ်သ၀ံအတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် လီၤ.
တၢ်မၤဒ်န့ၣ်အသိးဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢ တၢ်မၤတအိၣ်ဒီးတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤအတၢ်ဘၣ်ဘျုး, ဘၣ်ဆၣ်အပူၤကွံာ်တၢ်ထံၣ် န့ၢ်ဂာ်သ၀ံအလီၢ် ပာ်ဖျါ၀ဲတၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်လၢတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂီၢ်လီၤ.
ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤ, ြဖၣ်စ့ၣ်ထံကီၢ်သိခီပနံၣ် တိၣ်တဲ Total ပာ်ဖျါ၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဂာ်သ၀ံပူၤဖးဒိၣ် ဖဲတလၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ် ၡွ့ၤယံၤထိ-၂ ဂာ်သ၀ံပျီလၢ ကလံၤထံးရၢၢ်ခၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်တခီပၤလီၤ.
တၢ်မၤကွၢ်ဆူညါကအိၣ်ဒံးဖဲတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အလီၢ် ဒ်သိးတၢ်ကမၤလီၤတံၢ်ဂာ်သ၀ံပူၤအဒိၣ်အဆံးအိၣ်ထဲလဲၣ်အဂ့ၢ်, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ တဖၣ်စံး၀ဲလီၤ. ၡွ့ၤယံၤထိ-၂ ဂာ်သ၀ံပျီမ့ၢ် A6 ဂာ်သ၀ံပျီလၢအဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တက့တခီ လၢတၢ်တယာ်၀ဲလၢဂာ်သ၀ံကအိၣ်ပာ်ဖှိၣ် ထီၣ်ဘး 3 trillion cubic feet, အဂ့ၢ် Total စံး၀ဲလီၤ.
လၢအခဲအံၤအဂီၢ်, ကီၢ်ပယီၤတၢ်မုၢ်လၢ်၀ဲလၢကထုးထီၣ်န့ၢ်ဂာ်သ၀ံ 653,300 million standard cubic feet လၢအဂာ်သ၀ံပျီလၢ အိၣ်ပာ်လွံၢ်ခါ, လၢအမ့ၢ် ၡွ့ၤ, စီၤထံၣ်ကၣ်, ယ့ၤတကိၤ ဒီးယတနၤ, ဖဲ ၂၀၁၈-၁၉ အတီၢ်ပူၤ, အဂ့ၢ် ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်၀ီကိတိာ်စံး၀ဲလီၤ. ဂာ်သ၀ံလၢတၢ်ထုးထီၣ် အါဒၣ်တက့ၢ်တၢ်ဆှၢဆါဆူ ထံဘူးကီၢ်ဘူးတဖၣ်လီၤ.
အူယဲၤနဲၤထိ, လၢအမ့ၢ်ပှၤနဲၣ်တၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် လၢပနံးတၢ်ကၤ၀ဲၤကျိၤ, စံးဘၣ် The Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်ဖဲတလါအံၤလၢ ပနံးတၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိ မ့ၢ်တၢ်အလိၣ် မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤအဲၣ်ဒိးထုးန့ၢ်ကီၢ်ချၢ အတၢ်ဘျၢ လီၤစ့ လၢထံကီၢ်အပူၤအဃိလီၤ. "ပနံး တၢ်မၤ ကလိၣ်ဘၣ်စိာ်နုာ်တၢ်ပီးတၢ်လီဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအလိၣ် ဒ်သိးကဟူးဂဲၤအူတရံးဖဲအံၤအဂီၢ်လီၤ." အ၀ဲဒၣ်စံး.
ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢ ဟဲဂ့ၤထီၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလီၤ. ဖဲ လါအ့ြဖ့ၣ်-လါစဲးပထ့ဘၢၣ်အဆၢကတီၢ်, တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ် ချၢ လၢစဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ် ဒီးတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤတပၤ ဘၣ်ဘျုး လၢအမၤအံၣ်လီၤ ပနံးတၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိန့ၣ်လီၤ.
လၢအတၢ်ပာ်ဖျါအသီ ဘၣ်ဃးခါဆူညါပနံးတၢ်မၤအတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ် လၢကီၢ်ပယီၤ, အ့ၡၢၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီစ့တၢး Asia Development Bank ကွၢ်ပာ်ကဒါက့ၤ အစ့စရီအတၢ်လီၤဟိလၢအခဲအံၤ, လၢအပၣ် ဃုာ် ပနံး တၢ်ကၤအတၢ်လီၤဟိ, တုၤ GDP 3 မျးကယၤလၢ ၅.၄ မျးက ယၤလၢ ၂၀၁၈ အဂီၢ်, ဒီး GDP ၄ မျးကယၤလၢ ၅.၅ မျးကယၤ၂၀၁၉ အဂီၢ်, တၢ်၀ဲအံၤအဲၣ်ဒိးစံး၀ဲလၢ တၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢစ့ၢ် ကီး, တၢ်မုၢ် လၢ်၀ဲလၢကအါထီၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢအန့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီအိၣ်အါအဃိ, ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤလဲၢ်ထီ၀ဲအဃိ, ဒီးပှၤမၤတၢ်ဖိဂံၢ်ဘါအိၣ်အါ၀ဲအဃိ, ကီၢ်ပယီၤအိၣ်ဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်လၢ ကမၤအါထီၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိာ်ဆါတၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချ တုၤတၢ်ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ပတီၢ်လီၤ. သနာ်က့, လၢအပူၤ ကွံာ်နံၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ဆှၢဆါဘၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢန့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီလၢအထူးတီၤ၀ဲသနၢၣ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသ နၢၣ်, လီၤစှၤ၀ဲလီၤ. တၢ်မနုၤထုးက့ၤတၢ်ဆူတၢ်လီၢ်ခံ လၢတၢ် မၤသနၢၣ်လၢအဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်? လၢအရ့ဒိၣ်န့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်မၤ အတၢ်အိၣ်သးကဟဲဂ့ၤထီၣ်ဧါ?
လၢအပူၤကွံာ်တယံာ်ဘၣ်တၢ်သမံထံဒီး ပဒိၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးပနံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်, အပူၤကွံာ်တယံာ်ဘၣ်တၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီတဖၣ် ဒီးနံၣ်လၢကဟဲတၢ်လၢပမုၢ်လၢ်သ့ လၢထံကီၢ်တၢ်မၤသနၢၣ်ယဲၢ်ခါ လၢတၢ်စိာ် ထီၣ်ဆါဘၣ်ဆူကီၢ်ချၢအါကတၢၢ် မ့ၢ်၀ဲ -
စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အဂံၢ်အဘါ
စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤ မၤအံၣ်လီၤတၢ်လီၤဟိလၢ တၢ်စိာ်နုာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ပူၤ ဒီးတၢ်စိာ်ထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤကီၢ်ချၢ အဘၢၣ်စၢၤ ဖဲနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်လီၤ. တၢ်ထုးထီၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်မၤသနၢၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်, မၤန့ၢ်တၢ်ဃ့ထီၣ်အါထီၣ်လၢ ပှၤတ့တၢ်ကူတၢ်သိး ဒီးပှၤဆါတၢ်ကူတၢ်ကၤလီၢ် လၢယူရပၤဒီး ကီၢ်ယပၣ်တဖၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤစိာ်ထီၣ်ဆါ ဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤဆူကီၢ်ချၢ အလုၢ်ပှ့ၤထီၣ်ဘး ၂.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်ဖဲ ၂၀၁၇, အဂ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤစဲး ဖီကဟၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်ကရၢ Myanmar Garment Manufacturers Association (MGMA) စံး၀ဲလီၤ. တၢ်၀ဲ အံၤအလုၢ်အပှ့ၤလီၤလၢဒီး စ့တၢ်ဟဲနုာ်လၢတၢ်ဆါဘၣ်ဖှီ၀ါကဆှၣ်ဆူကီၢ်ချၢအပူၤကွံာ်ခံနံၣ်တီၢ်ပူၤ ခံစးလီၤ. တၢ်တယာ်၀ဲလၢ ၂၀၁၈ တၢ်ဟဲနုာ်ခီဖျိတၢ်ဆှၢဆါဖှီၣ်၀ါ ကဆှၣ် ဆူကီၢ်ချၢ ကအိၣ်၀ဲဖဲ ၂.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်လီၤ.
တၢ်မၣ်လိာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢကီၢ်ပယီၤအါထီၣ်မ့ၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤမ့ၢ်ဒံးဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ချၢထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ တၢ်ငါဘၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲ အပှ့ၤဘၣ်ကတၢၢ်, မ့ၢ်ဒၣ်လဲာ်အပူၤကွံာ်တၢ်မၤအါထီၣ် အစှၤကတၢၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲလၢတ နံၤအဂီၢ် အပူၤကွံာ် ၃,၆၀၀ ကၠး တုၤ ၄,၈၀၀ ကၠးဖဲတနံၣ်အံၤအခီၣ်ထံးလီၤ. ထံကီၢ်အစှၤကတၢၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအလဲတလါ ၈၀ ဒီလၣ်, မ့ၢ်တၢ်စှၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးတလါအ ဘူးအလဲလၢကီၢ်လါအိၣ် ၁၁၀ ဒီလၣ်, ကီၢ်ခဲၣ်ဘိဒံယါ ၁၄၀ ဒီလၣ်, ဒီးကီၢ်ဘံၣ်ယဲၢ်နၣ် ၁၄၇ ဒီလၣ်လီၤ.
တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢအသညူးသပှၢ်အိၣ်၀ဲစ့ၢ်ကီးလီၤ. ဖဲလါအီၣ်ထိဘၢၣ် ၃ သီ, ယူရပၤကီၢ်စၢဖှိၣ်စံ၀ဲလၢ အ၀ဲသ့ၣ်ကဆိမိၣ်ကြတီ ပနံးတၢ်ကၤဒီးကီၢ်ပယီၤ မ့ၢ်လၢပှၤဂ့ၢ်၀ီတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တၢ်ဂ့ၢ် လၢရၢၢ်ခၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်အဃိလီၤ. တၢ်ြတီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်မ့ၢ်မၤထွဲ ထီၣ်အီၤဒီး, ကီၢ်ပယီၤကၡူဟီၣ်ခိၣ်ချၢပနံးတၢ်ကၤအဖၠါဒိၣ်ကတၢၢ် လၢတဘၣ်ဟ့ၣ်ခိသွဲ ဒီးကမၤဘၣ်ဒိတၢ်စိာ်ထီၣ်ဆါဖှီ၀ါက ဆှၣ်ဆူကီၢ်ချၢန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကကဲထီၣ်သးဒ်န့ၣ်မ့ၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤဖှီ၀ါကဆှၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်မၤ လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ တံာ်-တ့-ဘိၣ်ထီၣ်အကျဲ Cut-Make-Pack အခဲအံၤတၢ်ဆါဘၣ်အီၤအအါကတၢၢ်ဆူ ယူရပၤအဃိလီၤ.
စၢၢ်ထးတၢ်မၤဒိၣ် ထီၣ်ထီထီၣ်ဧါ?
ဖျါလၢတၢ်ထုးထီၣ်ဆါဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤ ကအါထီၣ် ဖဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤတၢ်စး ထီၣ်မၢဆူၣ်မၤထွဲအီၤဖဲလါဖ့ၤဖီအါရံၣ်, အဂ့ၢ်အူသါစိ, လၢအမ့ၢ်ထီဘိနဲၢ်ရွဲၣ်ခံဂၤတဂၤလၢ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤ ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ်, စံးဘၣ် The Myanmar Times တၢ်ကစီၣ်လီၤ.
တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီ ကပျဲကီၢ်ချၢခီပနံၣ်ဒ်သိးကဘျၢလီၤစ့လၢတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးလၢအဒိၣ်အမုၢ် လၢဟီၣ်က၀ီၤအလဲၢ်အါန့ၢ်ဒံး ၅၀၀,၀၀၀ အ့ခၢၣ်, ဃုာ်ဒီးတၢ်မၤလၢဖဲြကၢးဖဲဘၣ် ဟီၣ်က၀ီၤအလဲၢ်တုၤ ၂၄၇.၁ အ့ခၢၣ်လီၤ.
န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံၣ်ကံၢ်စီဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ် ကပျဲတၢ်ဘျၢလီၤစ့လၢတၢ်လီၢ်တဆံးတက့ၢ် လၢတၢ်ခူၣ်ထူဒီးလၢၢ်လ့ လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အဂီၢ် အလဲၢ်ထီၣ် ဘးတုၤ ၄ အ့ခၢၣ်, စၢၢ်ထးလၢအဂၤတဖၣ်အဂီၢ် အလဲၢ် ထီၣ်ဘးတုၤ ၁၀ အ့ခၢၣ်, ဒီးလၢ ဟီၣ်လာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဂၤ ဒီးတၢ်ဖိ တၢ်လံၤသံသိလၢစဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤအဂီၢ် ဒီးလၢၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အဂီၢ် တၢ်ပျဲတၢ်ခူၣ်တၢ် လီၢ်တုၤ ၂၀ အ့ခၢၣ်လီၤ.
လၢတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသီအဖီလၢာ်, တၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးတၢ်မၤအသီ တၢ်စးထီၣ်မၤအီၤသ့ဖဲ တၢ်မၤအဆိကတၢၢ်သၢပတီၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံ လၢအမ့ၢ် တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ, တၢ်မၤကွၢ် ဒီးတၢ်ထိၣ်တယာ်တၢ်မၤအီၤကဲထီၣ်တကဲထီၣ်, ဒီးတၢ် မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤ အီၤဒ်သိး ခီပနံၣ်ဆၢတဲာ်လီၤကသ့ တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤအတၢ်ကဲဘျုးအိၣ်တအိၣ် ဒီးစၢၢ်ပူၤထးပူၤတၢ်ခူၣ်အီၤလၢအယံာ်အထၢ န့ၢ်တန့ၢ်အဂ့ၢ်လီၤ.
တုၤလၢအခဲအံၤ န့ဆၢၣ်ဂံၢ်ထံးကံၢ်စီ ဒီးတၢ်ကွၢ်ကတီၤခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ကိတိာ် ဟ့ၣ်အခွဲးလၢတၢ်ခူၣ်စၢၢ်ထးခီပနံၣ်လၢကီၢ်အီစြထ့ လယၣ်, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ဒီးတရူးကီၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကစးထီၣ်မၤတၢ်မၤအဆိကတၢၢ်သၢပတီၢ် လၢ ကယံာ်၀ဲသၢနံၣ်တုၤယဲၢ်နံၣ်အတီၢ် ပူၤလီၤ. လၢဟီၣ်က၀ီၤအပတီၢ်, တၢ်စးထီၣ်ခူၣ်လံစၢၢ်ထးတၢ်မၤလၢအဆံးဒီးဖဲြကၢးအပတီၢ် လၢဟီၣ်လာ်န့ဆၢၣ်ထူးတီၤ၀ဲအ လီၢ် လၢစကဲကီၢ်ဒိၣ်, မါတလ့ကီၢ်ဒိၣ်, ကခၠ့ၣ်ကီၢ်စဲၣ်, မကွ့ကီၢ်ဒိၣ် ဒီးယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်လီၤ.
လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤ ဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤအိၣ်၀ဲအါဒ်အမ့ၢ် ထူ, စ့, တိၢ်, လၢၢ်လါ, ဒီးလၢၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤ. ဖဲအ ပူၤကွံာ်တလါ, ပဒိၣ်ပျဲစ့ၢ်ကီး တၢ်စိာ်နုာ်ဒီးစိာ်ထီၣ်ထူ ခီဖျိတဘျီဂီၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ၀ဲၤလီၢ် One-Stop Service Centre လၢအ ခဲအံၤအိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲ ကမျၢၢ်ဖီကရၢၢ် People's Park ဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်လီၤ.
တၢ်လဲၤကပၤ ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်မၤညၣ်တၢ်မၤ
ဘုၣ်ဖီၣ်ဒီးတၢ်မၤညၣ်တၢ်မၤသနၢၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ဂ့ၤလၢတၢ်ကစိာ်ဆါဆူကီၢ်ချၢလီၤ. သနာ်က့, မ့ၢ်တၢ်မၤသနၢၣ်တခါလၢ တၢ် လဲၤကပာ်အီၤအါကတၢၢ် လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤလီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢအြတီ တၢ်မၤသနၢၣ်၀ဲအံၤတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်မ့ၢ် တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢတၢ်ကမၤလဲၢ်ထီၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်လီၤ. "ဘၣ် ဃးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢ တၢ်ကဘုၣ်ဖီၣ်တၢ်အ ဂီၢ်, ဘုၣ်ဖီၣ်တၢ်မၤကလိၣ်ဘၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးတၢ်ဘျၢ, ဒီးဖီလ်စံၣ်လၢအလဲၢ်အထီ လၢအမ့ၢ်အလဲၢ်အထီဒီးညီလၢတၢ်ကစူးကါ အီၤအဂ ီၢ်လီၤ. တၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်မၤခဲအံၤလီၤ." ဒီၢ်လၣ်လၣ်သ့ လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ် ထုးထီၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတၢ်အီၣ်ကရၢ စံး၀ဲလီၤ.
တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲလၢတၢ်မၤညၣ်အဂီၢ်လီၤ. တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်သနာ်က့လၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ၁၀,၀၀၀ အ့ခၢၣ်တၢ်မၤညၣ်ဟီၣ်က၀ီၤ လၢတၢ်ကဘုၣ်ညၣ်အဂီၢ်လၢကိခၠၤကိကီၢ်ဆၣ် လၢ၀့ၢ်တကူၣ် ဘၣ်ဆၣ်, အဒိ, တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီက ဘှၢ၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်တံာ်တာ်အိၣ်လၢတၢ်ကမၤန့ၢ်တၢ်ပျဲ ဒ်သိးတၢ်ကဆီတလဲတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးဟီၣ်ခိၣ်လီၢ် ဆူတၢ်လီၢ်လၢတၢ်ကဘုၣ် ညၣ်အဂီၢ်အဃိလီၤ. တၢ်လီၢ်လၢအ့ယၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်, မိၣ်ကီၢ်စဲၣ်, ဒီးတနီသရံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီတမံၤ ဃီလၢ တၢ်ကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပျဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၇-၂၀၁၈, ကီၢ်ပယီၤစိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ချၢ ညၣ်အစှီၤ ၅၇၀,၀၀၀ တၣ်လၢအလီၤလၢစ့အလုၢ်ပှ့ၤ ၇၁၂ ကကွဲၢ်အမဲရကၤ ဒီလၣ်, မ့ၢ်တၢ်အအါကတၢၢ်လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤလီၤ. သနာ်က့, တၢ်၀ဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်အစှၤ န့ၢ်ဒံး လၢ ထံဘူးကီၢ်ဘူးတဖၣ်လီၤ.
"တၢ်ဂ့ၢ်ကီမ့ၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမိၢ်ပှၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး မ့တမ့ၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ကဟူးဂဲၤအဂီၢ် တအိၣ်နီတမံၤလၢ တၢ်မၤညၣ် သနၢၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ်ဘၣ်အဃိလီၤ." အူ၀့ကၠဲၣ်, လၢအမ့ၢ်နဲၢ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်လၢ ကီၢ်ပ ယီၤတၢ်မၤညၣ်ကရၢစၢဖှိၣ်, စံး၀ဲ လီၤ.
တၢ်ဆီၣ်ထွဲတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်မၤ - GAP
မ့ၢ်နာ်သက့ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးသနၢၣ်မၤန့ၢ်စ့လၢတၢ်စိာ်ဆါဆူကီၢ်ချၢ လွံၢ်ပူတပူတုၤသၢပူတပူဘၣ်ဆၣ်, ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢဘၣ်ထွဲ တၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးကရၢစံး၀ဲ, ဖျါလၢတၢ်မၤန့ၢ်စ့လီၤစှၤ ၂၀ မျးကယၤလၢ ၂၀၁၇- ၁၈ အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ပာ်ဖျါလၢ တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤကိတိာ်စံး၀ဲလီၤ.
အူစိထိ, လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤလၢ ကီၢ်ပယီၤတၢ်သူၣ်ဘုစၢဖှိၣ်ကရၢ, စံး၀ဲလၢတၢ်ဂ့ၢ်တခါမ့ၢ် ဘုဟုအကံၢ်အစီ လီၤ. အခဲအံၤ တၢ်ချံတၢ်ဖီအကံၢ်စီထီၣ်ဘးလၢ ပဒိၣ်နီၤလီၤ၀ဲတဖၣ် လၢထဲလၢဟီၣ်ခိၣ် ကပံာ်ခဲ လၢာ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်ကသူၣ် ဘု ၁ မျးကယၤအဂီၢ်ဧိၤလီၤ, အ၀ဲဒၣ်စံး.
"ကီၢ်ပဒိၣ်မ့ၢ်စံးဒၣ်လဲာ်လၢ ပထံပကီၢ်မ့ၢ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအထံအကီၢ် ဒီးတၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဆိအီၤနာ်သက့, တၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် အိၣ်လၢတၢ်နီၤလီၤတၢ်ချံတၢ်ဖီ ဒီးတၢ်သူၣ်တၢ်လၢအကျိၤအကျဲဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီတအိၣ်အါလၢ မ့တမ့ၢ် တၢ် မၤထွဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတအိၣ်လၢ တၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ထုးထီၣ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဖိတၢ်လံၤဘၣ်လီၤ. ပဒိၣ်ဒီးနီၢ်သဘျ့ တၢ်မၤသနၢၣ်တဖၣ် အဂံၢ်အဘါစၢ်ဒံးလၢ ကမၤ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ." အူစိထိ စံး၀ဲလီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်အကီအဂၤတခါမ့ၢ် တၢ်သူကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ် ဒီးကသံၣ်လၢတဖိးသဲစးအဂၤ လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ အ တၢ်ကွၢ်ထွဲဘၣ်လီၤ. "မ့ၢ်တၢ်အရ့ဒိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ထုးထီၣ်တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိတၢ်သူတၢ်သၣ်လၢ အပူၤဖျဲး၀ဲ လၢပှၤကညီကအီၣ်၀ဲအ ဂီၢ်, ဒီးအပတီၢ်ထီၣ်ဘးလၢတၢ်ကစိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ဆၢအဂီၢ်လီၤ. ပတၢ်ဟးထီၣ်တဖၣ် အပတီၢ်တထီၣ်ဘးမ့ၢ်လၢတၢ်သူကသံၣ် ကသီအဃိဒီး, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကအိၣ်လၢ တၢ် လိၣ်ဘၣ်ပတၢ်တခီပၤလီၤ." အူမၠ့ၣ်စွ့ၤ, လၢအမ့ၢ်ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် ခံဂၤတဂၤအိၣ်ဘှံး လၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး၀ဲၤကျိၤ စံး၀ဲလီၤ.
လၢပှၤမၤစံာ်ဖိအါဒ်အါဂၤအဂီၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့ၢ် တၢ်ကိီတၢ်ခဲအဒိၣ်ကတၢၢ် ဒီးဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ တၢ်မၤစၢၤဟဲလံ န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးထိဘၢၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤဒီးကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်၀ီကိတိာ်စံး၀ဲအသိး, ကီၢ်ပယီၤတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်လဲၤ ထီၣ်လဲၤထီစ့တၢး လၢအမ့ၢ်ပဒိၣ်အတၢ်, ကမၤအါထီၣ်တၢ်လိၢ်စ့လၢတၢ်သူၣ်တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိအဂီၢ် လၢတအ့ခၢၣ် ၅၀,၀၀၀ ကၠးတုၤ တအ့ခၢၣ် ၁၀၀,၀၀၀ ကၠး, ဒ်သိးကမၤစၢၤပှၤမၤစံာ်ဖိတဖၣ် လၢတၢ်ထုးထီၣ်တၢ်ဟးထီၣ်အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤအဂီၢ်လီၤ. မ ဟိတနံၣ် တၢ်မၤအါထီၣ်စ့ဒုးလိၢ် လၢတအ့ခၢၣ် ၂၀,၀၀၀ ကၠးတုၤတအ့ခၢၣ် ၅၀,၀၀၀ ကၠးလီၤ.
တလၢကွံာ်ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤ
မဟိတနံၣ်, ကီၢ်ပယီၤဒိးန့ၢ်စ့ အမဲရကၤဒီလၣ် ၃ ဘ့လယၢၢ်လၢတၢ်ဆါဘၣ်ဂာ်သ၀ံဆူကီၢ်ချၢ, အဂ့ၢ် တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤကိတိာ် စံး၀ဲလီၤ. တၢ်၀ဲန့ၣ်တယံာ်ဘၣ်ကအါထီၣ်သ့လီၤ.
ဖဲလါအီကူးအပူၤ, လီမ့ၣ်အူဒီးတၢ်ဂံၢ်ဘါကိတိာ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲလၢ ကအိးထီၣ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢအသီ လၢသိဒီးဂာ်သ၀ံ တၢ်မၤ ၃၁ ခါအဂီၢ်, ၁၈ ခါမ့ၢ်လၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ် ဒီး ၁၂ ခါမ့ၢ်တလၢကွံာ်ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်, လၢခဲမဟိတနံၣ် နံၣ်တ၀ာ်အတီၢ်ပူၤ လီၤ.
တၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ကမၤသီထီၣ်က့ၤ တၢ်ထုးထီၣ်ဂာ်သ၀ံ ဒီးတၢ်စိာ်ထီၣ်ဆါဆူကီၢ်ချၢအဂီၢ်, လၢအဆံးလီၤစှၤလီၤ၀ဲမ့ၢ်လၢ တၢ်ဘျၢလီၤစ့လီၤစှၤအဃိလီၤ. အလီၢ်ခံကတၢၢ်တဘျီလၢတၢ်အိးထီၣ်ထဲဒၢၣ် လၢတၢ်ကဃု ထံၣ်သ့ၣ်ညါ ဒီးတၢ်ထုးထီၣ်သိဒီးဂာ် သ၀ံ တၢ်မၤအီၤဖဲအပူၤကွံာ်ပဒိၣ်တၢ်ပၢအဆၢကတီၢ်ဖဲ ၂၀၁၄ လီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၇-၁၈, ကီၢ်ချၢတၢ်ဘျၢလီၤစ့လိၤလိၤ အလုၢ်ပှ့ၤခဲလၢာ်လီၤစှၤလၢ ၆.၇ ဘ့လယၢၢ်ဒီလၣ်အပူၤကွံာ်နံၣ်တုၤ ၅.၈ ဘ့လ ယၢၢ်ဒီလၣ်, အဂ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤတၢ်ဘျၢလီၤစ့ခီမၡ့ၣ် စံး၀ဲလီၤ.
တကတီၢ်ဃီ, တၢ်မၤ ၃၁ ခါလၢလီမ့ၣ်အူဒီးတၢ်ဂံၢ်ဘါကိတိာ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲအကျါ, ၁၆ ခါတၢ်ဟ့ၣ်လီၤလံဆူအပူၤကွံာ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ဃ့ ထီၣ်, ဒီးပှၤလၢအမၤန့ၢ်ထဲဒၢၣ်တၢ်ြပၢတဖၣ် လၢခံဟ့ၣ်ၡူက့ၤအ၀ဲသ့ၣ်ခွဲးယာ် လၢကဃုထံၣ် သ့ၣ်ညါသိဂာ်သ၀ံအတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် လီၤ.
တၢ်မၤဒ်န့ၣ်အသိးဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢ တၢ်မၤတအိၣ်ဒီးတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤအတၢ်ဘၣ်ဘျုး, ဘၣ်ဆၣ်အပူၤကွံာ်တၢ်ထံၣ် န့ၢ်ဂာ်သ၀ံအလီၢ် ပာ်ဖျါ၀ဲတၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်လၢတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂီၢ်လီၤ.
ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤ, ြဖၣ်စ့ၣ်ထံကီၢ်သိခီပနံၣ် တိၣ်တဲ Total ပာ်ဖျါ၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဂာ်သ၀ံပူၤဖးဒိၣ် ဖဲတလၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ် ၡွ့ၤယံၤထိ-၂ ဂာ်သ၀ံပျီလၢ ကလံၤထံးရၢၢ်ခၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်တခီပၤလီၤ.
တၢ်မၤကွၢ်ဆူညါကအိၣ်ဒံးဖဲတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အလီၢ် ဒ်သိးတၢ်ကမၤလီၤတံၢ်ဂာ်သ၀ံပူၤအဒိၣ်အဆံးအိၣ်ထဲလဲၣ်အဂ့ၢ်, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ တဖၣ်စံး၀ဲလီၤ. ၡွ့ၤယံၤထိ-၂ ဂာ်သ၀ံပျီမ့ၢ် A6 ဂာ်သ၀ံပျီလၢအဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တက့တခီ လၢတၢ်တယာ်၀ဲလၢဂာ်သ၀ံကအိၣ်ပာ်ဖှိၣ် ထီၣ်ဘး 3 trillion cubic feet, အဂ့ၢ် Total စံး၀ဲလီၤ.
လၢအခဲအံၤအဂီၢ်, ကီၢ်ပယီၤတၢ်မုၢ်လၢ်၀ဲလၢကထုးထီၣ်န့ၢ်ဂာ်သ၀ံ 653,300 million standard cubic feet လၢအဂာ်သ၀ံပျီလၢ အိၣ်ပာ်လွံၢ်ခါ, လၢအမ့ၢ် ၡွ့ၤ, စီၤထံၣ်ကၣ်, ယ့ၤတကိၤ ဒီးယတနၤ, ဖဲ ၂၀၁၈-၁၉ အတီၢ်ပူၤ, အဂ့ၢ် ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်၀ီကိတိာ်စံး၀ဲလီၤ. ဂာ်သ၀ံလၢတၢ်ထုးထီၣ် အါဒၣ်တက့ၢ်တၢ်ဆှၢဆါဆူ ထံဘူးကီၢ်ဘူးတဖၣ်လီၤ.